2019’da dünya kamuoyunda etkisini gösteren olaylar ve gelişmeler

<

 

Brexit

Muhafazakar Parti’nin Parlamento’daki çoğunluğunu kaybeden Johnson bir kez daha uzatma almak zorunda kaldı ancak 12 Aralık tarihindeki erken genel seçim sonucunda tarihi zafer elde ederek Brexit anlaşmasının kendisinin mutabık kaldığı versiyonunu 20 Aralık’ta parlamentodan geçirdi ve böylece İngiltere’nin 31 Ocak 2020’de AB’den ayrılan ilk üye olacağı kesinleşti. Ticaret anlaşması, İskoçya ve Kuzey İrlanda’daki sınır durumu nedeniyle de 2020 boyunca da konuşulmaya devam edecek

Venezuela krizi

Dünyanın gözü 2019 boyunca tarihinin en büyük ekonomik ve siyasi sıkıntılarını yaşayan Venezuela’nın üzerindeydi. Milyonlarca Venezuelalı komşu ülkelere akın ederken dışarı çıkamayanlar açlık, hastalık ve şiddet olayları ile karşı karşıya kaldı.

23 Ocak’ta Venezuela Ulusal Meclis Başkanı Juan Guaido, ülkede düzenlenen hükümet karşıtı gösterilerde kendisini “geçici devlet başkanı” ilan etti. Aynı gün ABD, bir hafta içerisinde Avrupa Parlamentosu (AP), ardından 4 Şubat’ta da AB üyesi 10 ülke Guaido’yu tanıdı.

Suudi Arabistan ve Kaşıkçı cinayeti

7 Şubat tarihinde Birleşmiş Milletler (BM), Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı cinayetinin, Suudi Arabistan yetkilileri tarafından planlandığını ve Suudi Arabistan’ın Türkiye’nin cinayeti aydınlatma çabalarını ciddi bir şekilde baltaladığını kaydetti. Bundan bir ay sonra 7 Mart’ta İsviçre’nin Cenevre kentinde İnsan Hakları Konseyinin 40. oturumunda, 28 AB üyesinin dahil olduğu 36 ülke, Kaşıkçı cinayetini ‘en sert’ şekilde kınadı ve sorumlulardan hesap sorulması çağrısında bulundu.

Yemen

Her 10 dakikada 1 çocuk ölüyor

BM verilerine göre süregelen durum nedeniyle Yemenliler dünyadaki en ağır insani krizle karşı karşıya kaldı. Bağımsız kaynaklarca hazırlanan raporlar, savaşın başından bu yana 60 binden fazla insanın hayatını kaybettiğini ortaya koydu.

Öte yandan BM Çocuklara Yardım Fonu’nun (UNICEF) açıklamalarına göre, Yemen’de önlenebilir hastalıklardan dolayı “her 10 dakikada 1 çocuk” hayatını kaybediyor. Çocuklar arasında yetersiz beslenme hızla yayılıyor.

Savaş nedeniyle sağlık sektörü çökerken, kolera, difteri ve benzeri hastalıklara müdahale de zorlaştı.Sınır Tanımayan Doktorlar Örgütü ve bazı sağlık örgütleri, 2017 başından bu yana 1,1 milyon kolera vakasının tespit edildiğini ve bunların en az 2 bin 300’ünün ölümle sonuçlandığını bildirdi.

14 Şubat’ta  Hindistan’ın Cammu Keşmir bölgesinde paramilis konvoyunu hedef alan bombalı saldırıda 44 asker öldü, 20 asker yaralandı. 26 Şubat’ta Hindistan Hava Kuvvetlerine ait savaş uçaklarının Pakistan hava sahasını ihlal ettiği ve bomba bıraktığı bildirildi ancak Hindistan bunu iddiaları kabul etmedi. 27 Şubat günü ise Pakistan ve Hindistan karşılıklı olarak savaş uçaklarının düşürülmesinin ardından çok sayıda kentte havaalanlarını kapatarak sivil uçuşları durdurdu.

26 Eylül’de Hindistan kontrolündeki Cammu Keşmir bölgesinin özel statüsünün kaldırıldığı belirtildi ve Ağustos ayından itibaren günümüze kadar bölgede binlerce kişi tutuklandı ve on binlerce genç erkeğin kaybolduğu bildirildi.

Yeni Zelanda’da gerçekleşen cami saldırısı

15 Mart’ta Yeni Zelanda’nın Christchurch kentindeki iki camiye, cuma namazı sırasında düzenlenen silahlı terör saldırısında 51 kişi öldü, 49 kişi yaralandı. Yeni Zelanda halkının ve hükümetinin bu olay karşısındaki tutumu ve sergilenen tavırlar tüm dünyanın gündeminde yer buldu.

22 Mart’ta yani saldırısının ardından gelen ilk cuma günü, öğle vakti okunan ezan, devlet kurumları Radyo Yeni Zelanda (RNZ) ve Yeni Zelanda Televizyonu (TVNZ) aracılığıyla canlı yayınlandı. Bunun yanı sıra parlamentoda da Kur’an okundu. Farklı yerlerdeki camilerde Yeni Zelandalıların Müslümanların ibadetlerini huzurla yapabilmeleri için nöbet tuttukları görüldü. Ülkede yarı otomatik silahlar yasaklandı ve yas ilan edildi. Katliam görüntülerini paylaşanlara hapis cezası verildi.

Fransa’nın sokak eylemleri ve tarihi yangın

2018 yılında başlayan sarı yelek eylemleri 2019’da da farklı protestolarla birleşerek devam etti. 5 Mart’ta Fransa’da 3 aydan fazladır devam eden sarı yeleklilerin eylemlerinde polisin kullandığı biber gazı kapsülü 1 kişinin yaşamını yitirmesine ve 368 kişinin yaralanmasına neden oldu.

15 Nisan’da ise başkent Paris’teki tarihi Notre Dame Katedrali’nde çıkan yangında çatı tamamen çöktü. Yangında, Fransa’nın sembolü olarak gösterilen ve savaşlara rağmen ayakta kalan dünyaca ünlü 856 yıllık yapı büyük ölçüde zarar gördü.

Ortadoğu

25 Mart’ta ABD Başkanı Donald Trump, “Golan Tepeleri üzerinde İsrail’in egemenliğini ABD’nin resmen tanıdığını” ilan eden başkanlık kararına imza attı. İki gün sonra 27 Mart’ta 15 üyeli BMGK’nın 14 üyesi bu bölgenin İsrail toprağı olmadığı konusunda birleşti ve ABD tek taraflı Golan Tepeleri kararıyla yalnız kaldı.

ABD-Çin ticaret savaşı ve Uygurların durumu

Çin ve ABD arasındaki bilek güreşi 2019’da da devam etti. 5 Mayıs’ta ABD Başkanı Donald Trump, 200 milyar dolarlık Çin ürününe uygulanan yüzde 10’luk gümrük vergisi oranının yüzde 25’e çıkarılacağını açıkladı. 13 Mayıs’ta Çin, 60 milyar dolar tutarındaki ABD menşeli ürünlere gümrük tarifesini yüzde 5 ila 25 artırdığını bildirdi. 20 Mayıs’ta Google, Çinli teknoloji devi Huawei’in ABD hükümeti tarafından kara listeye alınmasının ardından, Huawei kullanıcılarının Android işletim sistemine olan erişimini askıya aldı.

Kuzey Kore

26-27 Şubat tarihlerinde ABD Başkanı Donald Trump ile Kuzey Kore lideri Kim Jong-un arasında Vietnam’ın başkenti Hanoi’de düzenlenen ikinci zirvede anlaşma sağlanamadı. İlerleyen günlerde ABD yönetimi, Kuzey Kore’nin kömür taşıyan bir kargo gemisine ‘uluslararası yaptırımları deldiği’ gerekçesiyle el konduğunu açıkladı.

30 Haziran’da ABD Başkanı Donald Trump, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile Kuzey ve Güney Kore arasında bulunan ‘silahsızlandırılmış bölge’de buluştu ve Trump, Kuzey Kore topraklarına adım atan ilk ABD Başkanı oldu. Ne var ki, bu görüşmeden sonra arzu edilen ilerlemeler sağlanamadı.

5 Ekim’de İsveç’in başkenti Stockholm’de, Kuzey Kore’nin nükleer silah deneme faaliyetlerinin önlenmesi amacıyla ABD ile Kuzey Kore heyetleri arasında çalışma düzeyinde başlayan müzakereler kesildi. Son olarak Aralık ayında Kuzey Kore yönetimi ABD’ye verilen sözlerin tutulması için yıl sonuna kadar süre vereceklerini duyurdu ve yeniden füze fırlatma denemelerine başladı.

Hong Kong

Çin’in Hong Kong Özel İdari Bölgesi yerel meclisine ilk Nisan ayında gelen ve suçluların Çin’e, Makao Özel İdari Bölgesi’ne ve Tayvan’a iadesini kolaylaştıran tasarı Hong Kongluların tepkisini çekti. Tasarıya karşı bölgenin belli cadde ve yollarında başlayan gösteriler, günler içinde büyüdü ve haftalar boyunca sürdü. Gösterilerde sayıları yüz bin ile bir milyon arasında değişen protestocuların, nüfusu 7,4 milyona ulaşan Hong Kong’da, bölgenin yedide biri oluşturduğu görüldü.

Yaz ayları boyunca devam eden protestolarda yüzlerce kişi yaralandı. 15 Haziran’da Çin’in Hong Kong Özel İdari Bölgesi’nde zanlıların Çin’e iadesini kolaylaştıran yasal düzenlemenin askıya alındığı açıklandı. Ne var ki, askıya alma kararı protestoları dindirmedi. 12 Ağustos’ta ise Hong Kong havalimanında, 4 gündür süren protestolar nedeniyle binlerce uçuş iptal edildi.

27 Kasım’da ABD Başkanı Donald Trump, Hong Kong’daki gösterilerde uygulanan şiddet ve insan hakları ihlallerinden sorumlu olan Çinli yetkililere yaptırım uygulanmasını öngören Hong Kong İnsan Hakları ve Demokrasi Yasası’nı onayladı.

İran-ABD

2019 yılı İran ile ABD arasında tam bir duelloya dönüştü. 8 Nisan’da Trump, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO), ABD’nin yabancı terör örgütleri listesine eklendiğini duyurdu. Buna karşılık İran Milli Güvenlik Yüksek Konseyi, ABD Merkez Kuvvetlerini (CENTCOM) terör örgütleri listesine aldığını açıkladı.

13 Haziran’da Umman Denizi’nde iki büyük petrol tankerinde patlama oldu. Japonya’ya yük taşıyan iki petrol tankerinin Hürmüz boğazında saldırıya uğradığını duyurunca ABD yönetimi saldırılardan İran’ı sorumlu tuttu.

20 Haziran’da İran DMO Hava-Uzay Kuvvetleri, ülkenin güneyindeki Hürmüzgan eyaletinde ABD hava kuvvetlerine ait insansız hava aracını düşürdüğünü duyurdu. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), olayın ardından, Basra Körfezi ve Umman Körfezi’nin İran kontrolündeki hava sahasında Amerikan havacılık firmalarının uçuşlarına yasak getirdiğini açıkladı.

Brezilya’da Amazon yangınları

Ağustos’ta dünyanın en büyük yağmur ormanları olan Amazonlarda çıkan yangınlar tüm dünya kamuoyunu bunalıma sevk etti. Brezilya’da, 2019 yılında 72 bin 843 orman yangını meydana geldiği bildirilirken bu yangınların çoğunun bölgede hayvancılık ve soya tarımı ile uğraşanlar tarafından yeni tarım arazisi açmak için bilinçli olarak çıkarıldığı rapor edildi.

Dünyayı esas endişelendiren durum ise 1 Ocak’ta iktidara gelen Brezilya Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun bu amaçlı şekilde çıkarılan yangınlara göz yumduğunun düşünülmesiydi. Bolsonaro’nun bölgeye yangınla mücadele edecek ekipleri ve askerleri göndermekte ağır davranması, uluslararası yardımları geri çevirmesi ve kendine getirilen eleştirilere sert karşılık vermesi dünyanın gündemine oturdu.

Myanmar’a soykırım soruşturması

16 Eylül’de BM, Myanmar hükümetinin Arakanlı Müslümanlara karşı şiddet eylemlerinin “soykırım niyetiyle” yapıldığının yeni delillerle pekiştiğini ve hükümetin Müslümanlara karşı “sistematik ve geniş çaplı insanlık dışı eylem ve zulmünün” sürdüğünü duyurdu.

14 Kasım’da Uluslararası Ceza Mahkemesi, Arakanlı Müslümanlara karşı işlenen suçlarla ilgili soruşturma başlatılmasına izin verdi ve 10 Aralık’ta da Gambiya’nın, “Arakanlı Müslümanlara karşı soykırımın soruşturulması”na yönelik Myanmar’a karşı Uluslararası Adalet Divanında açtığı dava görülmeye başlandı.

Ülkesinin de facto lideri Nobel ödüllü Aung San Suu Kyi, davada Myanmar’ı savunarak soykırım suçlamasını reddetti.

ABD Başkanı Donald Trump’ın azledilmesi

21 Nisan’da Ukrayna’da, devlet başkanlığı seçimini ikinci turda yüzde 73,22 oy alan komedyen Vladimir Zelenskiy kazandı. ABD’den Ukrayna’ya yapılacak 400 milyon dolarlık askeri yardımı Trump tarafından askıya alındı.

Bu yardım askıya alındıktan kısa bir süre sonra Haziran ayında Trump Zelenskiy ile bir telefon görüşmesi yaptı ve bu görüşmede askeri yardımı serbest bırakmak karşılığında 2020 seçimlerindeki en büyük siyasi rakibinin kirli çamaşırlarını ortaya çıkarmak için Zelenskiy’e baskı yaptı.

Biden’ın oğlu Hunter Biden babası ABD başkan yardımcısıyla hiçbir tecrübesi olmamasına rağmen Ukrayna’daki bir enerji firmasının yönetim kuruluna sokulmuş, Zelensky dönemi öncesi bu firma aleyhinde açılan soruşturmaların üstü kapatılmıştı. Trump dosyaların yeniden açılmasını istiyordu.

ABD istihbaratından bir yetkili, olan biteni bir şikayet dilekçesine dönüştürdü. Bu yetkili, ABD Başkanı’nın şahsi çıkar için görevini kötüye kullandığını, yabancı bir ülke liderinin 2020 seçimlerine müdahale etmesini istediğini söyledi.

Trump suçlamaları reddettiyse de telefon konuşmasının tapeleri yayınlandı ve Trump’ın azil süreci başladı. 12 Aralık’ta Temsilciler Meclisi Adalet Komitesi, Trump’ın azline yönelik sunulan “görevin kötüye kullanılması” ve “Kongrenin işleyişini engellemek” adlı iki başlıktan oluşan azil maddelerini görüştü ve 18 Aralık’ta da suçlamalar onaylanarak azil gerçekleşmiş oldu.

Senato’daki yargılama ve Trump’ın görevden alınıp alınmayacağına ilişkin burada yapılacak oylama da 2020’ye kaldı.

Salgın hastalıklar

17 Temmuz’da Dünya Sağlık Örgütü, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde Ebola salgınının Kuzey Kivu eyaletinin en büyük kenti Goma’ya sıçraması üzerine küresel acil durum ilan etti.

İklim krizi, büyük felaketler ve Greta

6 Ocak’ta Filipinler’de, “Usman” olarak adlandırılan fırtınanın neden olduğu sel ve heyelanlarda 126 kişi öldü.

27 Ocak’ta Brezilya’nın güneybatısında bir maden atık barajının çökmesi sonucu 110 kişi öldü, 200’den fazla kişi kayboldu.

10 Mart’ta Etiyopya Havayollarına ait yolcu uçağı, Kenya’nın başkenti Nairobi’ye yaptığı uçuş sırasında düştü. Devlete ait yayın kuruluşu EBC, uçakta 157 kişiden kurtulan olmadığını duyurdu. 12 Mart’ta Etiyopya’da 157 kişinin hayatını kaybettiği kazanın ardından pek çok ülke Boeing 737 Max 8 tipi uçakların ülkeye giriş ve çıkışlarının askıya alındığını bildirdi. 4 Nisan’da Amerikan uçak üreticisi Boeing, “738 MAX 8” tipi yol uçaklarının Endonezya ve Etiyopya’da yaptıkları kazalarda uçuş kontrol yazılımındaki hatanın payı olduğunu belirterek yaşanan can kayıpları için özür diledi.

16 Mart’ta Zimbabve ile Mozambik sınırındaki bölgede etkili olan kuvvetli yağış ve tropikal hortum nedeniyle 65 kişi hayatını kaybetti. Aynı günlerde Endonezya’nın doğusundaki Papua eyaletinde meydana gelen sel ve heyelanlarda 104 kişi yaşamını yitirdi.

21 Mart’ta Irak’ın Musul kentinde feribotun batması sonucu 103 kişi hayatını kaybetti.

23 Mart’ta Güney Afrika ülkelerinden Mozambik, Zimbabve ve Malavi’deki kasırga ve kuvvetli yağışların yol açtığı seller nedeniyle ölenlerin sayısı 700’ü geçti.

28 Mart’ta Dünya Meteoroloji Örgütü, iklim değişikliği nedeniyle meydana gelen doğal afetlerin 2018’de 62 milyon kişiyi etkilediğini açıkladı.

21 Nisan’da Sri Lanka’da kilise ve otelleri hedef alan saldırılarda 253 kişi öldü, 500’den fazla kişi yaralandı. Terör saldırılarında 3 Türk vatandaşı hayatını kaybetti.

Ağustos ayında AB İklim Değişikliği Gözlemleme Kurumu, Temmuz 2019’un kayıtlara geçen en sıcak ay olduğunu bildirdi.

28 Ağustos’ta iklim krizine karşı başlattığı öğrenci eylemlerinin sembolü haline gelen 16 yaşındaki İsveçli aktivist Greta Thunberg, BM İklim Zirvesi’ne katılmak için Avrupa’dan 15 gün önce açıldığı sıfır karbondioksit emisyonlu yelkenliyle Atlantik Okyanusu’nu geçerek New York’a ulaştı. Greta’nın zirvede yaptığı sinirli ve duygusal konuşma dünyada karışık tepkilere yol açtı. Thunberg Aralık ayında Time dergisi tarafından yılın kişisi seçildi ve bir kez daha derginin kapağında yer aldı.

Eylül ayında kategori 5 seviyesindeki Dorian Kasırgası, Bahamalar ve ABD’nin güney Atlantik kıyılarında etkili oldu. Bahamalar’da 3,4 milyar dolar zarara yol açan Dorian en az 73 kişinin ölümüne, yüzlerce kişinin kaybolmasına neden oldu.

16 Eylül’de Sudan’da aşırı yağışlar nedeniyle yaşanan sel felaketinde ölü sayısı 85’i geçti.

24 Eylül’de Çad’ın kuzeyinde bir altın madeninde meydana gelen çökme sonucu 52 kişi hayatını kaybetti. Aynı gün merkez üssü Pakistan kontrolündeki Azad Keşmir’in Yeni Mirpur kenti olan 5,8 büyüklüğündeki depremde 40 kişi öldü, 172’si ağır 680 kişi yaralandı.

12 Ekim’de Japonya’da 6 bölgede etkisini gösteren Hagibis Tayfunu’nun neden olduğu afet ve kazalarda en az 77 kişi yaşamını yitirdi.

31 Ekim’de Pakistan’ın Liyakatpur kenti yakınlarında patlamanın ardından üç vagonu alev alan trende 74 kişi hayatını kaybetti.

4 Kasım’da ABD yönetimi, 2017’de çekileceğini duyurduğu Paris İklim Anlaşması’ndan ayrılmak için resmi başvuruda bulundu.

Kasım ayında Güney Sudan’da günlerce devam eden şiddetli yağışların neden olduğu sellerde 70 kişi hayatını kaybetti.

Yazılmış yorum yok

Yorum Bırakınız