Adını Mümtaz Soysal’ın bir makalesinden alan Bulutsuzluk Özlemi’nin müzikal serüveni, yönetmen Caner Kaya imzalı Yaşamaya Mecbursun: Bir Bulutsuzluk Özlemi Belgeseli adlı belgeselle taçlandı. Belgeselde grubun müzikal yolculuğunun bütün kilometre taşları, Türkiye tarihinin dönüm noktalarıyla birlikte ele alındığından içeriği zengin bir yapıt karşımızda duruyor.
70’ler boyunca “sol protest müzik” dememek için “Anadolu Rock” kavramının icat edildiği o atmosferde, Nejat Yavaşoğulları’nın Mimar Sinan GSF’deki öğrencilik yıllarından başlayan kimlik arayışı, onu sol birikimle tanışmasıyla derinlik kazanır. Ancak belgeselde bu noktanın hiçbir biçimde dile getirilmemesi dikkat çekicidir. Nejat Yavaşoğulları’nın kültürel birikiminin aslında 2.TİP’teki geçmişinin ve siyasi faaliyetlerinin inkar edilmesi oldukça manidardır. Bu durum aslında İkinci TİP’in de en az birincisi kadar memleket sanatına, bilimine kültürüne katkı sunan yapısının inkarına dayanıyor. Belgeselin İKSV yani kültür kapitalistlerinin festivalinde gösterilmesi bu bakımdan şaşırtıcı değildir; zira Sosyalistliğin bir “gençlik macerası”, veya unutulması gereken bir köken olarak sunulması, en çok kültür kapitalisti Nejat Eczacıbaşı’nı memnun ederdi !
Grubun müzikal yolculuğu, Türkiye’de Türkçe sözlü rock yapılabilir mi ? Anlamsız ve sığ tartışmayı aşan bir misyonuyla birleşir. Tank paletleriyle apolitizmin dayatıldığı 1980’ler boyunca, arabeskin ve lümpen kültürün kuşatmasına karşı duran Bulutsuzluk Özlemi, 70’lerin sol protest müzik geleneğini 80’lere taşıyan politik bir direniş odağıdır. Liberal müzik tarihçisi Murat Meriç’in anlatımının aksine, Nejat Yavaşoğulları “hüdayinabit” (kendiliğinden yetişen) bir bitki değildir. O, sadece hit şarkı bestelemek derdinden azade, köklü bir geleneğin temsilcisidir. Belgeselde, 12 Eylül lobotomisinin bir sonucu olarak, sadece biçime odaklanan Bülent Ortaçgil müziğine yapılan atıflar bu yüzden havada kalmaktadır. Gerçek şudur ki; Cem Karaca, Moğollar ve Fikret Kızılok gibi isimlerin pratikleri, Türkiye’de sol politik rock müziğin Pir Sultan’dan Aşık Mahzuni Şerif’e, Dadaloğlu’ndan, Aşık İhsani ve Ruhi Su Dostlar Korosu’na uzanan Anadolu halk isyanları geleneğinden beslendiğini kanıtlamıştır. Ne kadar inkar edilirse edilsin bu köken, sol protest rock müziğin içinde atan bir nabızdır.
Nitekim Nejat Yavaşoğulları ve Bulutsuzluk Özlemi’ni 80’li yıllar boyunca İnsan Hakları Hemen Şimdi konserlerindeki performansları müziğini geniş yığınlarla buluşturdu. Bütün müzikal hayatı boyunca öncü bir misyon üslenmek zorunda kalan Nejat Yavaşoğulları, inişli çıkışlı yolculuğu boyunca Türkiye ve dünyanın meselelerini müziğiyle dile getirdi. Çok başarılı bir şarkı sözü yazarı olmasının yanı sıra, Türkiye’nin iyi müzisyenlerini ve genç yeteneklerini grubuna eklemesi, Bulutsuzluk Özlemi’nin etki alanını genişletti. Yavaşoğuları’nın bu katılımcı tutumu, müzik ve politikanın iki büyük meselesini yani katılım ve üretimin doğru kavranmasının bir sonucudur. Elbette belgeselde gösterilmese de özenle ayıklansa da bu tutumun içinden gelinen sosyalist siyasi geleneğin katkısı olduğunu söylemek gerekiyor. Katılıma imkan tanımayan her yapının çökeceği gerçeğinin doğru kavranması, Bulutsuzluk Özlemi’ni bugünlere taşıyan bir başka faktördür. Yavaşoğulları ve Bulutsuzluk Özlemi’nin genç müzisyenlere konserlerinde sahneye daveti, Nejat Yavaşoğulları’nı öncü haline getirdi.
Türkiye’de ilk canlı konser kaydının başarısızlıkla sonuçlanmasına karşın, konser kaydının eldeki teknik imkanları zorlayarak, bantlara kaydedilmesi, Bulutsuzluk Özlemi’ni öncü yapan bir başka özelliği. 1973 Şili darbesini anlattıkları Şili’ye Özgürlük’ten Acil Demokrasi’ye, Bağdat Kafe’den, Seyyare’den Cezaevinde Bayram Görüşmesi’nden, Gezi Parkındayım Her Şeyin Farkındayım’a kadar Bulutsuzluk Özlemi ve Nejat Yavaşoğulları, politik müzik mirasının 1980’li yıllardan bugüne çok uzun ve hemen her şeyin alt üst edildiği, bilerek sakatlandığı bu coğrafyada ayakta kalabilmeyi başardı. En müstesna eseri olan ve bilim tarihinden izler taşıyan Hezarfen Ahmet Çelebi şarkısı, Osmanlı ve Türkiye tarihinde gericiliğin işlediği suikastlerin bir özeti değilse nedir ? Bu meseleyi inkar edenlere şarkı sözüyle sunulan bildiri, Türkiye’nin geri bıraktırılmışlığı meselesinin iç kökenlerini (ulema, sağcı düşünce ve bilim düşmanı devlet) bilince çıkarıyor. Bütün bu şarkıların ortaya koyduğu politik mesajlar ve aydınlanmacı etki, grubun müzikal saygınlığının kökenlerini anlamamız açısından çok önemli bir veri sunuyor.
Türkiye’de ilk canlı konser kaydının başarısızlıkla sonuçlanmasına karşın, konser kaydının eldeki teknik imkanları zorlayarak, bantlara kaydedilmesi, Bulutsuzluk Özlemi’ni öncü yapan bir başka özelliği. 1973 Şili darbesini anlattıkları Şili’ye Özgürlük’ten Acil Demokrasi’ye, Bağdat Kafe’den, Seyyare’den Cezaevinde Bayram Görüşmesi’nden, Gezi Parkındayım Her Şeyin Farkındayım’a kadar Bulutsuzluk Özlemi ve Nejat Yavaşoğulları, politik müzik mirasının 1980’li yıllardan bugüne çok uzun ve hemen her şeyin alt üst edildiği, bilerek sakatlandığı bu coğrafyada bir hafıza tüneli inşa etti. En müstesna eseri olan ve bilim tarihinden izler taşıyan Hezarfen Ahmet Çelebi şarkısı, Osmanlı ve Türkiye tarihinde gericiliğin işlediği suikastlerin bir özeti değilse nedir ? Bu meseleyi inkar edenlere şarkı sözüyle sunulan bildiri, Türkiye’nin geri bıraktırılmışlığı meselesinin iç kökenlerini (ulema, sağcı düşünce ve bilim düşmanı devlet) bilince çıkarıyor. Bütün bu şarkıların ortaya koyduğu politik mesajlar ve aydınlanmacı etki, grubun müzikal saygınlığının kökenlerini anlamamız açısından çok önemli bir veri sunuyor.
Hiçbir rock grubunun çatışmalar nedeniyle gitmeye cesaret edemediği yıllarda düzenledikleri İdil konserine Kürt halkının gösterdiği yoğun ilgi, bu ülke halklarının iyi olan herşeyi dinlediğini ve çok derin bir müzik birikimi olduğunu gösteriyor. Bulutsuzluk Özlemi, 40. yılında rock müziğin öncü, isyankar müziğinin sesi, şarkı sözü ve kültürü oldu. Onların sesini çoğaltanlar ise zaten hepimizin tanıdığı olan, politik gençlik kesimleri, rockerlar ve iyi müziğe hasret kalanlardı. Ekolojik meselelerden, insan haklarına, darbe karşıtlığından, savaş karşıtlığına, bireyin kapitalist toplumla yaşadığı sorunlara uzanan çok geniş politik bir içerik Bulutsuzluk Özlemi’nin müzikal yolculuğunun rotası oldu.
Bu yöneliş, kendi dinler kitlesini yaratmakla kalmadı, aynı zamanda özendirici bir motivasyon etkisi yaratarak Bulutsuzluk Özlemi’ni Türk rock tarihinde müstesna bir yere taşıdı. Mor ve Ötesi’nin 1990’lı yıllarda ortaya çıkmasında ve sol protest rock müziğe yeni bir derinlik kazandırmasında Bulutsuzluk Özlemi ve Nejat Yavaşoğulları’nın bu özendirici motivasyonunun büyük payı olduğunu söylemek gerekiyor. Belgeselde ortaya çıkan bütün espri aslında bunun bir yansıması.
İnkar edilip zaman zaman haksızlık düzeyine varan elitist küçümsemeler -piyano bir burjuva müzik aletidir ama devrimci amaçlarla kullanıldığında devrimcidir saçma olduğunu rahatlıkla kabul edeceğimiz türünden cümlelere kurguda izin verenlere şunu sormak gerekiyor: Grup Yorum’un Orhan Şallıel ve İstanbul Gelişim Orkestrası ile birlikte düzenlediği ve neredeyse bütün klasik müzik enstrümanlarının kullanıldığı senfonik konser örneğinde göreceğimiz üzere, devrimci müzisyenlerin müzik pratikleri, enstrüman ayırt etmeksizin iyi müzikte birleştiklerini göstermiyor mu ? Dolayısıyla senfonik rock da dahil, hiçbir icra türünün ve enstrümanının devrimci sosyalist sanatın ilgi alanı dışında olması beklenemez. Taksim Sanat Evi, Ortaköy Barları ve Bulutsuzluk Özlemi’nin kendi sadık dinler kitlesini yarattığı Hayal Kahvesi yılları, grubun gelişimindeki diğer sıçramalar olarak izleniyor.
Nazım Hikmet’in Şeyh Bedrettin destanını yeniden besteleyen ve albümleştiren Nejat Yavaşoğulları, kendisini var eden ve bugünlere taşıyan Türkiye sol birikimine bir selam durması o’nun müzikal bir olgunluğa eriştiğini gösteriyor. Bulutsuzluk Özlemi’nin diğer öncü aktörü Sina Koloğlu ile arkadaşlığı aşan müzikal ortaklıkta birleştiriyor. Akın Eldes gibi bir gitar virtüözüyle buluştukları yolda, bu müzikal ortaklığı yeni üyelerin eğitildiği bir okula dönüştürdü. Bulutsuzluk Özlemi’nin müzikal serüveni, Türkiye’nin yakın tarihinin kırılma noktalarını notalar, şarkı sözleri ve sol protest rock müzik ekseninde anlamak isteyenler için önemli bir referans noktasıdır. En son Gezi parkındayım / her şeyin farkındayım şarkı sözünde dile getirdikleri gibi, Türkiye’de politik müziğin tarihi yazılacaksa bu Bulutsuzluk Özlemi olmadan kaleme alınması imkansız bir şeydir.
Sol protest rock müziğinin bu öncü grubuna ve onu var eden dinler kitlenin bütün engelleme, TRT sansürleri ve hakim müzik piyasasının rock müziği hiçe sayma politikalarına rağmen ayakta kalması, Nejat Yavaşoğulları ve Bulutsuzluk Özlemi’nin müzikal pratiğini de aşan bir dayanışmanın ürünüdür. Bulutsuzluk Özlemi buzları kıra kıra bugünlere geldiyse, bunda hiç kuşkusuz müzikal inadın, kalıcı olmanın tek yolunun bütün insanlık alemini ilgilendiren meselelerde muhalif bir taraf olmasının etkisi vardır. Sol protest rock müziğin bu sağlam grubunun, müzikal serüveni, bugün de merak ediliyor ve müziğe adım atanlara ilham kaynağı oluyor. Rock’un isyankar öncülerinin belgeseli Yaşamaya Mecbursun, bu ilham kaynağını ve şairin dile getirdiği üzere umudun kaçınılmaz gelecek olduğunu merak edenler için önemli bir ipucu sunuyor.
