ABD ile İran arasındaki diplomasi trafiği, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun ardından yeniden hızlandı. İki ülkenin yetkilileri, çatışmaların sona erdirilmesine yönelik girişimler kapsamında arabulucularla ayrı görüşmeler gerçekleştirdi.
Yeni temasların, İran’ın geçen hafta New York’ta sunduğu yedi günlük ateşkes planının gözden geçirilmiş biçimine odaklanması bekleniyor. Taraflar doğrudan aynı masaya oturmazken Katar ve Umman’ın da aralarında bulunduğu bölge ülkeleri dolaylı görüşmeleri yürütüyor.
Hürmüz ve yaptırımlar masada
İran’ın önerisi; İran ve Lübnan’daki saldırıların durdurulmasını, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılmasını, petrol yaptırımlarının kaldırılmasını ve İran limanlarına yönelik ABD ablukasının sona erdirilmesini içeriyor.
Tahran yönetimi bu adımlar karşılığında Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmayı ve nükleer müzakerelere dönmeyi öneriyor. İran’ın ayrıca boğazdan gemi geçişlerinin yeniden ücretsiz hâle getirilmesini gündeme getirdiği belirtiliyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, BM Genel Kurulu’nun ardından New York’ta kalarak Washington’ın resmî yanıtını bekledi. Arakçi, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden başlamasının İran’ın ileri sürdüğü koşulların karşılanmasına bağlı olduğunu söyledi.
Trump öneriyi reddetti ancak kapıyı kapatmadı
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın ilk önerisini kabul etmediğini açıklamasına karşın yeni görüşmelerin yapılabileceğini bildirdi. Trump, ABD’li yetkililerin çatışmayı sona erdirmeye çalışan arabulucularla temas kurduğunu doğruladı.
Washington ile Tahran daha önce nisan ve haziran aylarında arabulucuların girişimleriyle ateşkes üzerinde anlaşmış ancak iki mutabakat da kısa sürede çökmüştü. Bu nedenle son diplomatik girişimin kalıcı bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Petrol piyasalarında risk sürüyor
Şubat sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, binlerce kişinin ölümüne ve bölgedeki enerji yollarının aksamasına yol açtı. Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamalar, küresel petrol ve doğal gaz sevkiyatını doğrudan etkiledi.
Diplomatik temaslara karşın Brent petrolün varil fiyatı 29 Eylül’de 106 doların üzerinde işlem gördü. Piyasa uzmanları, ABD-İran gerilimi ile Hürmüz’deki belirsizliğin enerji fiyatları üzerindeki başlıca risk olmayı sürdürdüğünü belirtiyor.
