Ankara’da NATO Liderler Zirvesi sürerken, Ortadoğu’da ABD ile İran arasındaki gerilim Hürmüz Boğazı üzerinden yeniden tırmandı. Taraflar, askeri operasyonların kalıcı olarak durdurulmasını öngören İslamabad Mutabakat Zaptı’nı ihlal etmekle birbirini suçladı.
ABD Merkez Komutanlığı, İran’a yönelik hava saldırıları düzenlendiğini duyurdu. CENTCOM açıklamasında, İran güçlerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçen üç ticari gemiyi hedef aldığı savunuldu. Washington, saldırıları “seyrüsefer özgürlüğüne yönelik tehdit” ve “ateşkesin açık ihlali” olarak değerlendirdi.
Açıklamada, ABD güçlerinin İran’a yönelik operasyonu, ticari gemilere yapılan saldırılara yanıt olarak başlattığı ifade edildi. CENTCOM, Marshall Adaları bayraklı M/T Al Rekayyat, Suudi Arabistan bayraklı M/T Wedyan ve Liberya bayraklı M/T Cyprus Prosperity adlı gemilerin İran saldırısına uğradığını öne sürdü.
İlk saldırı dalgasının ardından CENTCOM, İran’a yönelik yeni bir operasyonun daha tamamlandığını açıkladı. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in de paylaştığı açıklamaya göre, 80’i aşkın hedef vuruldu. Hedefler arasında hava savunma sistemleri, komuta ve kontrol ağları, kıyı radar istasyonları, gemisavar füze sistemleri ve Devrim Muhafızları’na ait küçük tekneler yer aldı.
ABD yönetimi ayrıca, İran’a yönelik petrol yaptırımlarını geçici olarak askıya alan muafiyeti kaldırdı. Bu karar, Hürmüz Boğazı’nda artan askeri gerilimle birlikte enerji piyasalarında yeni bir baskı yarattı.
İran ise ABD saldırılarına Bahreyn ve Kuveyt’teki Amerikan hedeflerini vurarak karşılık verdiğini duyurdu. İran Meclis Başkanı ve ABD ile görüşmelerdeki baş müzakereci Muhammed Bakır Kalibaf, Washington’u ateşkesi ihlal etmekle suçladı.
Kalibaf, ABD’nin İran’ın güneyine yönelik saldırıları, petrol yaptırımlarını yeniden devreye sokması ve askeri tehditleriyle mutabakatı bozduğunu savundu. İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol iddiasından geri adım atmayacağını vurgulayan Kalibaf, “Zorbalık ve şantaj dönemi sona erdi. Biz pes etmeyeceğiz” mesajı verdi.
Gerilimin, ABD-İsrail saldırısında öldürülen eski dini lider Ali Hamaney için düzenlenen cenaze törenleri sırasında yükselmesi dikkat çekti. Törenler için Irak’ta bulunan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ülkesine dönmek üzere yola çıktığı aktarıldı.
Ortadoğu’daki yeni kriz, Ankara’daki NATO Zirvesi’nin de ana gündemlerinden biri haline geldi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ABD’nin İran’a yönelik saldırılarına destek verdi. Rutte, İran’ın ateşkesi ihlal ettiğini savunarak, ABD’nin “kararlı bir karşılık vermesinin önemli olduğunu” söyledi.
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim petrol fiyatlarına da yansıdı. Küresel enerji piyasalarında arz güvenliğine ilişkin endişeler artarken, boğazdan geçişlerin aksaması ihtimali fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturdu.
Ankara Zirvesi’nde savunma harcamaları, Rusya tehdidi ve Ukrayna’ya destek başlıkları öne çıkarken, ABD-İran hattında tırmanan gerilim zirvenin diplomatik gündemini değiştirdi. Önümüzdeki süreçte Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliği, petrol piyasaları ve İslamabad Mutabakatı’nın geleceği yakından izlenecek.
