Edip Cansever’e ve Ahmet Abi’ye
Şiirin adını da duysak, şiirden bir dize de duysak bizim kuşağın çocukları duraksar ve hemencecik şiiri hatırlar. Edip Cansever’in Mendilimde Kan Sesleri şiirinden söz ediyorum.
Cansever bu şiirini ilk önce Yeni Dergi’de yayınlar. Sonrasında ise1974 yılında yayınlanan Sonrası Kalır isimli şiir kitabında bu şiirine yer verir.
Şiir, genç ölümlerden artakalan hüznün derin bir şekilde aktarıldığı bir ağıttır. Şiirin duygu yükü çok.
68 Kuşağı’nın yenilgisi sonrası yıllar. Cansever, bu şiiri kırklı yaşlarında yazıyor. Yenilgi sonrası memleketin içinde bulunduğu durum karşısında kentli bir şairin dizeleri.
Cansever, o yıllardaki TİP’in içindedir. Şair, içinde bulunduğu Partiye pasifist, revizyonist diyen Mahir Çayan ve arkadaşlarıyla farklı bir çizgidedir ama o, genç sosyalistler için bu hep hatırlanan şiiri yazmıştır. Şiirde adeta şairin kendisiyle konuştuğu Ahmet Abi haksız mıdır; Var mıydı, o kadar yakışıklı ölmek yani?
Şiirdeki Ahmet Abi kimdir? Ahmet Gayretli, 1951 TKP Tevkifatı’ndan. 1926’da doğup mart 2015’te vefat etti.
***
Cansever’in bu şiiri teknik açıdan Yığma Şiir olarak da değerlendirilir. Bu teknik şiirde öykülemeye, tiyatral unsurlara yer vermek için uygundur.
Yığma Şiir’de bir kelimeyi hatta omurga dizelerden olmayan bir dizeyi bile çıkarsak, şiir var olmaya devam eder. Tıpkı Başını Vermeyen Şehit gibi! Başını Vermeyen Şehit hikâyesinde esas olan eylemin devam etmesidir, bu tür şiirlerde de böyle…
Yığma Şiiri bina yapma tekniklerinden, daha çok yığma taş yapı usulüne benzetebiliriz. Cansever, bu şiirini adeta taş üstüne taş koyarak yazmıştır. Bu şiirden birkaç taşı çekip alsak da diğer taşların birbirine verdiği destekle şiir varlığını muhafaza eder.
Cemal Süreya’nın Cansever için, Fazla şiirden ölen şair, benzetmesinin bu tespite bir gönderme olduğu da düşünülür.
***
Bu uzun şiirin olmazsa olmaz omurga dizeleri var. Zaten, en çok da hatırlanan o dizeler ve onların olduğu bölümler. Bu dizelerden biri: İnsan yaşadığı yere benzer. Şiirde coğrafi tasvirler bu dizeden sonra devam eder.
Bu dize bir tespit olarak sıkıntılı değil. İbn-i Haldun’un Coğrafya kaderdir, sözüne göz de kırpıyor. Dize, şiirsel olarak güçlü, hüzünlü ve okuyanı teslim alma gücü yüksek veya ülkede kanatları kırık çok! İnsanlara bir sorumluluk yüklemiyor. Dize bu yönüyle pasif ve hatta kaderci bile sayılabilir.
Bir insana kırk gün deli dersen deli olur ve İnsan söylediğini biçer sözleri kendini gerçekleştiren kehanetin ortaya çıkmasına götürmez mi insanı?
Tamam, insan yaşadığı yere benzer, diyelim ve bu dizeyle mest olalım da sonra şöyle bir silkinip kendimize gelelim ve insan sadece yaşadıklarından teşekkül değildir, insan varlığının bütününe hayalleri, yapmak istedikleri de dahildir, demeyelim mi?
Cansever’in dizesi tespit, benim devamında söylediğim cümle ise sorumluluk, ödev yüklüyor, eylem gerektiriyor. Tespit dizesi popüler oluyor ama eylem isteyen cümle pek duyulmuyor.
Cansever de Mendilimde Kan Sesleri şiirinde işin farkında ki şu dizeleri de yazmış ve kapıyı aralamış:
-Acısı bilincidir
-Bıçağı gözyaşlarıdır kurumakta olan
-Hayalsiz yaşıyoruz nerdeyse
-O çocuklar büyüyecek.
***
Mendilimde Kan Sesleri şiirini bilmemin ve sevmemin başlangıcı epey eskiye, lise yıllarıma dayanır. Bu sabah uyanıp da bu şiir aklıma gelince tekrar tekrar dönüp okudum. Şiir olduğu yerdeydi ama evvelden bu şiiri sevenler ve şiirin yazıldığı ülke ve toplum yazıldığı yıllardaki gibi miydi? Bu sorumun yanıtını kendime vermeye başlayınca iç sesimle kimyam bozuldu.
Yaşanılan yerin şiirdeki gibi coğrafik tasvirleri büyük oranda değişmedi ama o coğrafyada yetiştirilen ürünler bile adlarını tam bilip söyleyemediğimiz tarım ilâçlarıyla-zehirleriyle üretilip denetimsiz olarak sofralarımıza, oradan da bedenlerimize hastalıklar taşıyor.
Ülke insanlarının ürettikleri böyleyken; ülkedeki yönetim yukarıdan aşağıya perişan hâlde değil mi? Eğitim, ekonomi, toplumsal yaşamın şekillendirilmesi, haber alma ve ifade özgürlüğü, ahlaktaki bozulmalar, şeytanı bile masumlaştıran soygunlar, dalavereler, kadın-çocuk-işçi cinayetlerindeki artışlar… Say say bitmiyor. Bozulmuşluktan öte küflenmeye yüz tutmuş koca bir toplum.
Hayatın dili ve mantığı net: İnsan yaşadığı yere benzer de, yaşanılan yerde çürüme, küflenme, kokuşma gemi azıya aldıysa ve orada yaşayanlar yaşadıkları yeri hayallerindeki yer yapmak için adım atmıyorlarsa, şiir şiirliğinden, insan insanlığından utanmaz mı? Yaşadığımız yeri hayallerimizdeki yere benzetmek için ne kadar daha bekleyeceğiz?
Dağılmış pazar yerlerine benziyor şimdi istasyonlar
Ve dağılmış pazar yerlerine memleket
*
Ne kadar benziyoruz Türkiye’ye Ahmet Abi
diye sorup da Ahmet Abi’yi ve Edip Cansever’i rahatsız etmeyelim artık!
Onlar üzerlerine düşeni yaptılar.
İnsanın yaşadığı yere benzemesinde bir beis yok da yaşanılan yerin ne hâlde olduğunu anlayabilmekte ve buna fit olup olmamakta mesele. Artık sadece bir mendil değil; bir ülke, bir toplum kanıyor.












