Freud’a atfedilen ünlü bir sözdür: “Bazen bir puro sadece purodur.”
Popüler kültürün ürettiği bu söz, gerçekte Freud’a ait olmasa da onun düşünce evrenine yakıştırıldığı için kolayca yaygınlaşmıştır. Bu sözün Freud’a ait sanılması, kanıtlanabilecek bir bilgiye bile istediğimiz şekilde anlam yüklemede ne kadar rahat davrandığımızı gözler önüne seriyor. Bu rahatlığı, olaylar ve durumlar söz konusu olduğunda da fazlasıyla gösterdiğimiz söylenebilir.
Çünkü işimize yarayan, çoğunlukla gerçeğin kendisi değil; ona yüklediğimiz anlamdır.
Bazen biri bir şey söyler ya da yapar. Bu, üzerinde durulmayacak basit bir şey olabilir: Bir telefon açılmaz, bir mesaja yanıt verilmez… Bunda anlam yüklenecek bir şey yoktur. Telefon o an açılmamış, mesaj yanıtlanmamıştır. Çoğu kişi, uygun olunmadığını düşünmek yerine kendini tutamayıp umursanmadığını ya da önemsiz görüldüğünü düşünmeye başlar. Sonradan o telefon açılsa, mesaj yanıtlansa bile rahatlamaz.
Carol Tavris ve Elliot Aronson’a göre böyle yapmamızın nedeni gerçeği değil, kendimizi haklı çıkaracak hikâyeyi savunmak istememizdir. Bu yüzden gerçekte olan hızla silinir, yüklenen anlam sahiplenilir. Bu anlamdan vazgeçilmez. Çünkü vazgeçmek, kişinin kendisiyle ilgili algısından da vazgeçmesi anlamına gelir. Uygun olunmadığı açıklaması kabul edildiğinde kişi, önemsenmediği algısını besleyemez.
Zihnimizin çarpıtma ve genellemeleriyle gerçeği eğip bükmeye devam etmek, tepkilerimizi haklı çıkarmada kendimize torpil geçmemizi sağlar. Yanlış tepkiyi versek bile bunun bizim hatamız olmadığını düşünmeye başlarız.
Yanlışımızın düzeltilmeye çalışılması gerilim yaratır.
Çünkü yanlış yorumla verdiğimiz duygusal tepkiyi değiştirmek, savunmasız kalmaktır. Olan, olduğu gibi görüldüğünde öfkenin, kırgınlığın gerekçesi ortadan kalkar.
Geriye sadece açılmayan telefon, yanıtlanmayan mesaj kalır. Bu, hiç de dramatik değildir.
Belki bu yüzden olayları sadeleştiren, niyet okumayı reddeden, “Bunda ne var ki?” diyen insanlar sevilmez. Onlar özenle yapılan kurguyu bozup olana dikkat çeker.
Ben, kurguyu bozan tarafta olmayı tercih ediyorum.
Bazen bir telefon açılmamıştır.
Bazen bir mesaj yanıtlanmamıştır.
Ve bazen bir puro sadece purodur.
