Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulunun üst düzey görüşmeleri, dünya liderlerinin katılımıyla New York’ta başlıyor. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası sistemin ciddi baskı altında olduğu toplantılara, genişleyen savaşlar ve BM’nin bu krizler karşısındaki etkisizliği tartışmaları damga vuracak.
Yaklaşık 130 devlet ve hükümet başkanının katılması beklenen görüşmelerde Ortadoğu’daki çatışmalar, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı sürdürdüğü savaş ve yapay zekâ teknolojilerinin yol açabileceği küresel riskler öne çıkacak.
BM Güvenlik Konseyinin de hafta boyunca Ukrayna, Ortadoğu ve yapay zekâ konusunda üst düzey oturumlar düzenlemesi bekleniyor.
Yapay zekâ için ortak kurallar tartışılacak
Genel Kurul toplantıları, teknoloji şirketlerinin yöneticileri ve araştırmacıların kontrolsüz yapay zekâ geliştirilmesine ilişkin uyarılarının yoğunlaştığı bir dönemde gerçekleştiriliyor.
BM Genel Sekreteri António Guterres, yapay zekâ alanında ülkeler arasında ortak güvenlik kuralları oluşturulmasını istiyor. Guterres, teknolojik üstünlük yarışının denetimsiz biçimde sürmesinin küresel ölçekte ağır sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu.
BM, yapay zekânın yönetimi konusunda hükümet temsilcileri, akademisyenler ve teknoloji sektörü yöneticilerinden oluşan bir danışma kurulu kurmuştu. Genel Kuruldaki temaslarda küresel denetim mekanizması, güvenlik standartları ve ülkeler arasındaki teknoloji rekabetinin sınırlandırılması konularının ele alınması bekleniyor.
ABD Başkanı Donald Trump ise yapay zekânın denetlenmesine yönelik uyarılara karşı çıkıyor. Bu yaklaşım farklılığı, Genel Kurul görüşmelerinde yapay zekâ düzenlemelerine ilişkin ortak bir tutum geliştirilmesini zorlaştırabilir.
Ortadoğu savaşı gündemin merkezinde
Ortadoğu’daki savaş, toplantıların başlıca gündem maddelerinden biri olacak. ABD ile İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın bölgesel istikrarsızlığı ve küresel enflasyonu artırdığı belirtiliyor. Husilerin Babülmendep Boğazı çevresindeki saldırıları da uluslararası deniz taşımacılığı ve enerji fiyatları açısından risk oluşturuyor.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın çarşamba, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ise perşembe günü Genel Kurula hitap etmesi planlanıyor.
ABD’nin vize vermediği Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas’ın toplantıya çevrim içi bağlanmasına izin verildi. Sudan’daki savaş için de Genel Kurul görüşmelerinin dışında üst düzey bir toplantı yapılması bekleniyor.
Ukrayna savaşı gıda ve enerji güvenliğini etkiliyor
Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırıları da Genel Kurulun önemli başlıkları arasında yer alacak. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un ayrı ayrı Genel Kurula seslenmesi bekleniyor.
BM Güvenlik Konseyi, Rusya’nın veto hakkı nedeniyle savaşı sona erdirecek bağlayıcı bir karar alamıyor. Guterres, Karadeniz’deki fiilî ablukanın yalnızca sivilleri değil, dünya genelindeki gıda ve enerji güvenliğini de etkilediğini belirtti. Ukrayna ve Rusya’dan gıda, gübre ve enerji ihracatının güvenli biçimde yeniden yapılabilmesi için bir mekanizma kurulması çağrısında bulundu.
BM mali ve siyasi baskı altında
Toplantılar, BM’nin ciddi bir mali kriz yaşadığı döneme denk geliyor. ABD yönetiminin çeşitli BM kuruluşlarından çekilmesi ve örgüte yaptığı ödemeleri azaltması, kurumun faaliyetlerini sınırlandırdı.
Washington, oy hakkını kaybetmemek için BM’nin olağan bütçesine 725 milyon dolar ödeme yaptı. Ancak ABD’nin örgüte bir milyar doları aşan borcunun sürdüğü bildirildi.
Genel Sekreter Guterres’in görev süresinin 2026 sonunda tamamlanacak olması da toplantıların bir başka önemli başlığını oluşturuyor. Henüz öne çıkan bir aday bulunmaması nedeniyle Genel Kurul kulislerinde BM’nin yeni genel sekreterinin kim olacağına ilişkin temasların da yoğunlaşması bekleniyor.
