Çocukların ceza sorumluluğu, korunması ve infaz süreçlerine ilişkin değişiklikler içeren 7593 sayılı Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Toplam 17 maddeden oluşan düzenleme; Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, İnfaz Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu ve Kabahatler Kanunu’nda değişiklikler yapıyor.
Ceza sınırları yükseltildi
Yeni kanunla 12-18 yaş grubundaki çocuklara ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis cezaları yerine verilecek süreli hapis cezalarının alt ve üst sınırları artırıldı.
Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış çocuklar bakımından ağırlaştırılmış müebbet yerine 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis yerine ise 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek.
Diğer suçlarda cezanın üçte biri indirilecek ancak her bir fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı aşamayacak.
12-15 yaş grubunda ceza sorumluluğu bulunduğu belirlenen çocuklar için de cezaların alt ve üst sınırları yükseltildi. Çocuğun işlediği fiilin hukuki anlamını kavrayamadığının veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmediğinin tespit edilmesi halinde ise ceza verilmeyecek; çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.
Hâkime yaş indirimini kaldırma yetkisi
Kasten öldürme ile ölüm, bitkisel hayat, organ kaybı veya kalıcı yüz değişikliği gibi ağır sonuçlar doğuran yaralama suçlarında hâkime yeni bir değerlendirme yetkisi verildi.
Mahkeme; kastın ağırlığını, suçun amacını, işleniş biçimini ve çocuğun daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezası alıp almadığını dikkate alarak 15-18 yaş grubundaki çocuklar için yaş indirimini uygulamayabilecek.
Aynı ölçütler doğrultusunda ceza sorumluluğu bulunan 12-15 yaş grubundaki bir çocuk hakkında ise 15-18 yaş grubu için belirlenen ceza rejimi uygulanabilecek.
Sosyal inceleme zorunlu olacak
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılması zorunlu hale getirildi. Sosyal inceleme raporu hazırlanmadan düzenlenen iddianameler mahkeme tarafından savcılığa iade edilecek.
15 yaşından büyük çocuklarda sosyal inceleme yapılmaması halinde savcı, çocuk hâkimi veya mahkemenin bu kararın gerekçesini iddianameye ya da hükme yazması gerekecek.
Kanunlarda kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi de “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi. Çocuk hakkında kamu davası açıldığında gerekli idari tedbirlerin alınması için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığının ilgili birimlerine bildirim yapılacak.
İnfaza kapalı cezaevinde başlanacak
Çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi uygulaması değiştirildi. İnfaz önce çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlayacak; iyi halli olduğu belirlenen çocuklar daha sonra eğitimevine gönderilebilecek.
Değerlendirme, en geç üç ayda bir toplanacak idare ve gözlem kurulu tarafından yapılacak. Kurula psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı veya öğretmen gibi uzmanların yanı sıra Türkiye Barolar Birliğinin çocuk hakları komisyonundan görevlendirilecek bir avukat da katılabilecek.
Ailelere de yeni yaptırım
Çocuğun bakım, eğitim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiler için öngörülen cezalar artırıldı. İhmal sonucunda çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde sorumlu kişiye verilecek ceza, şikâyet aranmadan yarısından iki katına kadar yükseltilebilecek.
Koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarına uymayan anne, baba, vasi veya bakım sorumlusu hakkında çocuk hâkimi tarafından üç günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.
Ateşli silahını gerekli önlemleri almadan saklayarak bir çocuğun ele geçirmesine neden olanlara da fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilecek.
Düzenleme, çocukları suça iten koşullara karşı sosyal tedbirler getirirken cezaların ağırlaştırılması nedeniyle çocuk adaletinin koruyucu niteliği açısından da tartışılıyor.
