Birkaç gün önceydi. Fuat İstanbul’dan çıkageldi. Beklemiyordum. Şaşırtmayı sevmez. “Üstad,” dedi. Bana böyle seslenir. “Canım yanıyor.” “Hocam,” dedim –ona öyle derim–, “Siyasi mi?” “Yok be Üstad,” dedi, “Kalbî.” Rahatladım. Rahatladığımı anlayınca yüzü bayrak gibi dalgalandı. Kızdı düpedüz. Romancıdır. O da ne demekse. Güzel kalemi var yani. Şimdi dili olmuş lâl. “Aşk acısı çekiyorum. İstanbul’a sığamadım, sana geldim,” dedi. “Ne güzel işte,” dedim, “Bize lazım olan şu zamanda tam da bu Fuat.” Dalga geçtiğimi sandı. Kalktı hararetle. “Dur Hocam,” dedim panikle. “Bir yazıya başlamıştım. Tam derdine kelam! Bitmek üzere. Bekle işte, koyup noktayı vereyim de gülelim biraz ağlanacak halimize.”
Bu yazı Fuat ve aşk acısı çekenler için…
Hayatlarımız bir ampul ışığının aydınlığında bunalırken, dünya renk renk otoriter rejimlerle kara gömlek giyerken, sokaklar “tarih öncesi köpeklerin” sloganlarıyla kirlenirken, yine de barikatlarda dövüşenleri görünce ellerimiz o yüzleri sevmeye giderken vodvil tadında yazılar kaleme almak saçma, hatta post-saçma gelebilir. Ağzına gelen tüye “püf” dedi diye halkı kin ve düşmanlığa alenen tahrik vesaire ile suçlanabildiğiniz, Abdülhamid Han Hazretleri’nin bile resmen liberal kaldığı böyle bir çağda; şu anda yazacağım satırların hafifliği, ne bileyim, tepki de çekebilir. Laf lafı, akıl nasıl da aklı açıyor bakın: Normal şartlar altında antifaşist bir yasal düzenlemenin bizzat özgürlüğün çarkına okumak için kullanılması; nasıl desem, benim “yalnız ve güzel ülkemin” kendini bile şaşırtarak bilime yaptığı katkı sayılabilir. Ne mutlu bize!
Sabırsız okur, “Ne diyor arkadaş bu!” diye atar yapıyor olabilir. Bakın, ciddi konulardan söz edeceğim: Aşk, meşk, ayrılık ve acısı… Yani insanlık için mühim meseleler. Sabredin azizim. Ne bileyim, belki işe yarar bir-iki mesajla duygu dünyanız hareketlenebilir. Âşık olmanız gelir belki. Belki açılırsınız sevgili adayınıza, belki kapatırsınız kepenklerini kalbinizin. Neyse yahu, kimin umurunda! Sanki ekmeğimi veriyorlar Sakallı aşkına. Keyif için yazıyoruz zaten burada. Mesuliyetim bir Allah’a bir de basın savcısına. Sahi, kaldı mı öyle bir müessese?
Evet, nerede kalmıştık: Bin tane dert başımızdayken, zincirli hürriyet pranga olmuş boynumuza vurulurken “Aşk meşk de nesi?” diyen varsa haklıdır. Ama bakın, kıymetli Paul Éluard, Paris Adolf’un faşo çizmeleri altındayken ne demiş:
Kapılar tutulmuş, neylersin
Neylersin, içerde kalmışız
Yollar kesilmiş
Şehir yenilmiş, neylersin
Açlıktır başlamış
Elde silah kalmamış, neylersin
Neylersin, karanlık bastırmış
Sevişmezsin de neylersin.
Yani o kadar da değil tabii. Şairin derdi başına vurmuş, sevişmek istiyor belli; Nazileri bahane ediyor. Neyse ki bizim ahlaki terbiyemiz, aile anlayışımız ve devlete sadakatimiz buna cevaz vermiyor. O kadar da farkımız olsun elin Dadaist komünistinden. Ama yalan yok, güzel yazmış. Hele ki Nazizme aşk ile direnmek var ya! Ters köşeye yatırmak bu değilse ne?
Sahiden uzattım. Sözü, lafı hak ettim. Başlıyorum.
AŞK ACISI 101
Dengeli, uyumlu, seviyeli, duygusal tatmini zirve yapan, entelektüel açıdan birbirine yeten —yetmek ne kelime, taşıp da dökülen— birinin ötekini baskılamadığı, ötekinin berikinden sıkılmadığı, varlığı incelten, ruhu derinleştiren, Romeo ve Juliet’ten hallice, Tevye ile Golde’den iyice, yani sözün özü şöyle dört dörtlük bir ilişkideki temel sorun ne olabilir?
Bıktırıcı derecede bezgin okurun, “Sorun sende güzel kardeşim,” dediğini duyuyorum. Sen de haklısın kıymetli okur. Diyorsun ki: “Bir insan daha ne ister? Belasını mı?”
Evet. Sorunun cevabı belki de bu tılsımlı kelimede saklı, yani “bela”da. Mükemmel bir ilişkide eksik olan nedir leydiler, beyler? Cevap veriyorum: Aşk acısı. Böyle bir ilişkide tatmin edilmesi imkânsız tek duygu budur. Aşk acısı çekmenin o muazzam, o insanı yerin dibine çeken, o kıvrandırırken tuhaf şekilde ruhunu yükselten, üstüne müthiş iyi hissettiren ve —saçma biliyorum ama— o kadehlerce şaraba bedel uhrevi sarhoşluğun hazzını yaşayamamak insan ruhu için ne büyük kayıp ve nasıl bir ıstıraptır!
Okurun; “Bu iyice tozuttu. Yetmiyor saçmaladığı, bir de edebiyatla karamelize ediyor acıyı. Anladık, mazoşizme methiye çekecek. Eksik olsun! Zaten coğrafyayı kader belleyip nesillere yetecek kadar acıyı borç hanemize yazmışlar. Bir de bu tür lüzumsuz hesapları üzerimize kitleme, ben almıyorum arkadaş,” dediğini duyuyor ve evet, inanmayacaksanız ama onu da anlıyorum. Ne 12 Eylüller, 28 Şubatlar gördü de ses etmedi; son on yıldır dut yemiş bülbül oldu. Hep içine içine atıyor. Şu garip yazarın satırlarını okuyunca celalleniyor işte. Varsın olsun, kıyamam kendilerine. Varsın atar gider yapsın, rahatlasın.
Lakin muharrir olarak kıymetli okurdan sabır rica ediyorum. Sabredin efendim. Hürmüz’de petrol tankerleriniz mi var? Bu ne drone telaşı. Relakss!
“A priori” bir kabul ile başlayalım. İnsan insana benzemez. Birinin arzuladığı, diğeri için sevimsizdir. Diğerinde yangınlar çıkaran, öteki için buzdağından beterdir. Yani benden farklı düşünmek, en doğal hakkınız. Ama ikinci a priori kabulü de not etmek isterim: Tutkusuz yaşanmaz. Hatta devam edeyim. Tutkusuz insanlar dahi, arzuyla yanıp kül olmak ister. En azından hayâl eder ama eyleme geçmezler, geçemezler. Tetik mekanizması yoktur kalplerinde çünkü. Bunu bir eksiklik olarak yazmıyorum. Ve tutkuya ulvi manalar da yüklemiyorum. Üstadımız pirimiz efendimiz Dostoyevski’nin de buyurdukları gibi çünkü tutku kötüdür. Dolayısıyla tutkulu insanlar da! Koca Üstad, bir hikâyesinde diyor ki: “Tutkulu olmasına rağmen iyi bir insandı.” İyi de aynı kalemden sayısız tutkulu insanın coşkun trajedilerini okumadık mı? “Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu,” demezler mi bizim adama. Çünkü tutkuyu seviyor efendimiz. Onları özel buluyor işte. Sübjektif bir sevgi. Eh her sevgi öznel değil mi Kıymetli Okur. Benden duymuş olmayın ama şimdi size bir itirafta bulunacağım: Tutkuyla yanıp tutuşanlar kendilerini öteki zavallı çöl ruhlulardan ayrıcalıklı ve düpedüz üstün görür. Aslında Bir tutkulu, benzerinden pek hazzetmese de benzerini gördüğünde mıknatıs gibi çekilir ona. Hele karşı cins ise o benzeri, yazık o tutkuna. Aşktan kaçınmak ne müşküldür böyle bir durumda. Vaziyet risk yaratıyorsa –arkadaşının aşkı vesaire- arkasına bakmadan kaçması gerekir. Ah ki ah. Nafile çaba. En azından kaçmaya teşebbüs edilmelidir. Mesuliyeti yıkmak için aşka.
Yani, bu arzuyu yanardağ gibi kalbinde taşıyanlar ötekileri neredeyse kalpsiz olarak damgalar. Peki ben öyle yapıyor muyum? Ad ile soyadı arasında tutku yazan bir bedbaht olarak okurla aramda lüzumsuz bir gerilim yaşamak istemiyorum ama meseleye bir tür mason tavrıyla yaklaştığımı itiraf etmeliyim. Biz özeliz evet. Diğerleri de insan işte! Onlara ihtimam göstermeli sevip saymalı yani acımalıyız bir anlamda. Çünkü bu duyguyu tatmamışlar. Yazık! Bir tür psikopat hissizliği. Gerçek aşkı bilmeleri mümkün değil. Çünkü çok ama çok akıllılar. Hesap kitap peşindeler. His muhasebecileri yani. Sahte gibiler. Yapay gibi. Tamam, tamam sakin ol Kıymetli okur. Ben de saçma olduğunun farkındayım. Bu kadar da ezmiyorum ayrıca. Ama öyle düşünüyor Tutkumania kampı. Ne yapabilirim? Ama gelin bir de tarife bakalım.
Yapay Zeka Kardeşliği’nden Efendi Gemini’ye sordum: “Tutku nedir Ey YaZe?”
Şöyle yazdı: ”Bir insanın belirli bir kişiye, nesneye, fikre veya amaca karşı duyduğu aşırı güçlü, yoğun ve engel tanımayan arzu veya bağlılık duygusudur.” Güzel, kısa ve net! Üstelik açık uçlu. Yani saplandığınız amaç çok saçma da olabilir. Bir gün, “İğne deliğinden deveyi geçireceğim,” diye tutturursanız siz de aynı zindana girmişsiniz demektir. Yani tutkunun envai hali mümkün. En bilineni, ve dokunulmazı, ve en ziyade müsaadeye mazhar olanı ise -biliyorsunuz işte-: Aşk.
Okur öfkeli, okur bıkkın, okur, “Yetti gayri!” diye isyanlarda. “Aşkı da biliyoruz acısını da! Ne maval okuyorsun sen orada? Yoksa sen aşka değil de acısına mı meftunsun sen? Onun hikâyesi mi bu kafamıza çaktığın?” diye sormakta.
Ah sabırsızım benim! Zekâ taklidi algoritmanın ikinci cümlesini görseydin böyle atar gider yapmazdın. Bak ne diyor Yaze: “Kelime kökeni olarak Latince “acı çekmek, katlanmak” (passio) anlamına gelir; bu da tutkunun içinde hem büyük bir coşku hem de yoğun bir sarsıntı barındırdığını gösterir.”
Açık söyleyeyim, benim güzel ana dilime göre aşkın ruhunu, köklerinden yakalamış Latince. Tamam, Türkçe de çaba içinde. “Tutmak” iyi bir başlangıç olsa da derdin merkezine inemiyor bence. Çünkü aşkın güzelliği, aralıksız ve sınırsız mutluluk pompalayan dopamin ana borusundan ruha basılan likit coşku değil sadece. Acısıyla birlikte ruhun ve bedenin paramparça olmasıyla hissedilen o sonsuz hazzı da aşkın içine katmalı. Her ikisinin biz faniler için harika bir işlevi var: Ölümsüzlük. Aşk bize ölümsüzlük ve tanrısallık bahşeder. Acısı ise daha muhteşem bir şeyi ilave eder: Sonsuz haklılık ve mazlumiyet. Üstüne mağduriyet ve masumiyet! Bir fani daha ne ister?
O halde başa, yani bu yazının ruhuna dönelim: Muhteşem bir ilişki yaşarken neden “Aşk acısını” arzularsınız? Soruyu makul bulanların vereceği binlerce cevap olabilir. Benimki ise şu: Çünkü acısı aşktan çok daha güzel, çok daha baştan çıkarıcı. Okurun uğultulu yuhalamalarını duyuyorum. Buraya kadar geliyor, evet. Hissedemiyorsanız anlarım. Ama sizinki de bir yokluk hali, bilesiniz. Sizde olmayan bir şeyin sonuçlarını bilemezsiniz ki. Tutku yok sizde Azizim. Üzülüyorum buna, inanın.
Bakın Dostoyevski Kumarbaz’da ne demiş:
“Sizi hiç umudum olmaksızın seviyorum, bundan sonra bin kez daha fazla seveceğimi de biliyorum. Günün birinde sizi öldürürsem, kendimi de öldürmem gerekir; öyle olsun bakalım, ama yokluğunuzun katlanılmaz acısını daha uzun hissetmek için olabildiğince geç öldürürüm kendimi. İnanılmaz bir şey oluyor: Sizi her gün daha fazla seviyorum.”
Aleksey İvanoviç, Polina’yı seviyor. Burası açık. Ancak aşktan çıkacak acıyı, Polina’dan daha fazla seviyor sanki. İşte sürpriz burada! Onsuz bir hayata katlanamayacağı aşikâr. Sırf yokluğunun acısını hissetmek, yani bu acıdan haz almak için intiharını geciktireceğini beyan ve taahhüt ediyor. Acısını aşktan daha çok seviyor. Sakallı Aşkına ne muhteşem bir tutku böyle! Okur’un çektiği la havle kulaklarımda. Okur kıskanıyor, haset ediyor. Ama boşuna.
Unutkan Okur için hatırlatayım. Tutku kötüdür. İnsanı zirveye çıkarır ve sonra arzın çekirdeğine fırlatır atar. O zirvenin tadı evet her şeye değer ama aşk acısı daha da beter. Yerin yedi kat dibine gömülmenin şahdamarına uyguladığı press. Ah siz zavallı kalpsizler! Bunu bilmek için Müslüm Baba olmalısınız; hayranı değil.
Bu kadar “teori” yeter. Şimdi dengeli, uyumlu bir ilişki yaşayan tutkuperestlerin çektiği acı üzerine derinleşelim. Bakalım böyle bir ilişkide neler yaşanır.
Mükemmel bir ilişkinin canını okumak için muhteşem çözüm: “Belaya Atlar Giderim”
İlişkiniz harika. Tek kelimeyle her şey yolunda. Üç kelime oldu sanırım. Her şey, TSE Aşk Yönetmeliğine uygun ve normalite grafiği stabil. Ki bu grafik, ölü bir kalp atışı ile eşdeğerdir. EKG sesini hatırlayın! Eksik olan ne? Acı. Yani aşk acısı. Bu durumu gidermek için bir kaç yol var tabii.
Birinci yol basit, makul ve anlaşılır olan: “Kardeşim derdin ne senin? Otur oturduğun yerde. Memlekette acı mı yok? Hiç olmadı git sokak kedilerine kahret. Ya da ne bileyim, Tamil Kaplanları neden yenildi? Ona üzül. Aç Netflix’ini izle. Olmadı, Julia Roberts ile Huge Grant’ın güzeli şu Notting Hill masalına takıl.” Birinci seçenek sahiden sorunu kökten çözecektir. Ancak başına bela arayan arkadaşımız zaten bunu kendine bin kez söylemiş, ancak başaramamıştır. O bir bağımlıdır. Telkin ile sigarayı bırakanı gördünüz mü? Tutku, nikotinden beter. Neyse efendim, ilk maddeyi yazdık; sorumluluğumuzu üzerimizden attık.
Gelelim ikinci seçeneğe: Aşık olmak! Madem aşk acısı istiyorsunuz, önce yeni bir aşk bulmanız icap edecektir. Bunun için mevcut aşkı tasfiye etmek gerekir. Hadi mevcut ilişkide aşk durulmuş olsun. Yine de aşka benzer bir ilişki yaşayan tutkulunun yeni bir aşka yelken açması zordur. Çünkü tutkulu insanların en nefret ettiği şey sahtelik. Hayali bir aşk yaratamaz, varmış gibi davranamazlar. Ötekileri küçümseme sebebi tam da bu “mış” gibi davranan üçkâğıtçı olmaları değil mi tutkusuzların?
Üçüncü seçenek, aşk acısını yaşayabilmek için bu harika ilişkiyi sudan sebeplerle bitirmektir. “Bak, yine banyo kapısını açık bırakmışsın. Yumurta yine katı pişmiş. Mutfak dağınık. Tabakları tek sıra dizmemişsin makinaya. Çayın demini kaçırmışsın. Ben asla bunu sana yapmam. Sen artık beni umursamıyorsun. Doktordan geldim ve bana üç dakika neyin var demedin. Tamam, o sırada telefondaydın ama ben mi, telefon mu? Nasıl? Yakın arkadaşın kansere yakalanmış. Hımm. E tamam o zaman, beş dakka sonra sorabilirdin. Altı dakika bekledin. Aşk bunu affetmez.” Falan filan…
Evet. Okuru bu kez şaşırtayım ve ilk kez hak vereyim küstah velinimetime: Belasını arıyor ve bulacak da. Çok az insan belaya tevessül eder. Ekseriyet, aşk olsun ya da olmasın kronik mutluluğu arzular. Mutlu olmayı da dengede kalmak sanır garibim. Ne trajedi ama! Sokakta üç kuruşluk naylon poşeti yere koymak için karısından izin isteyen erkeğin trajedisi. O kadar kendini bitirmiş. Daha fazlası kadın için geçerli tabii. Kadının tarihi trajedisini anlayabiliyorum. Maça hükmen yenik başlıyorlar. İşleri zor. Yine de DNA’mız ortak. Ruh hamurumuz aynı yani. Aynı mülk tanrısının esirleriyiz. O yüzden tutku ve sahtelik meselesinde erkekle aynı rotada hareket eder o da.
Mutluluğa dair bizim Posbıyıklı’nın harika tespitlerini yazmadan geçemeyeceğim. Nietzsche’ye göre mutluluk anlıktır, mutsuzluk dönemsel. Hatta aslolan mutsuzluktur. Tamam, hayat zor; hayat, bir hayatta ve ayakta kalma savaşı. Üç öğün yemek bulmak kolay mı? Başını sokacak bir dam bulmak! Yani hayatın bizatihi kendisi bela. Ama Filozof açıkça diyor ki: “İnsan doğası, uzun süreli huzuru da rahatı da kaldıramıyor.” Oradan çıkmak için kendine acı, trajedi, elem, dram —artık Allah ne verdiyse— yaratmaya ve şikayete başlıyor. Öylesine kadir kıymet bilmez nankör kere nankör bir canlı işte. Fakat bizim posbıyık çatlağımız, bunun, insan için faydalı olduğunu söylüyor. Eh, faydadan ne anladığınız önemli. Ve kesinlikle Nietzsche çok başka bir şeyi tarifliyor: İnsan çürümek istemiyorsa, zavallı zayıf bir varlığa dönüşmek istemiyorsa, önce risksiz bir evde yaşamayı reddetmeli. Basit zevklerle döşenmiş bir eve basit hedeflere ulaşmak için sığınmayı da. Böylesi bir hayattan kaçmalıdır. Yaratıcı insan konfora düşmandır. Ve huzura da.
Eh, tüm bunları söyleyen filozofun “sonsuz aşk”ı yüceltmesi beklenemez değil mi? Yüceltmek ne kelime, üstüne bir de dalgasını geçiyor. Bu talebi maşukun tapusunu üstüne geçirmek olarak damgalarken, sonsuza kadar sadakat sözünü de insanın değişime direnerek zamanın bir anını bütün hayatına dayatması olarak mahkûm ediyor. Kendisini ve sevgiliyi sadece kendine saklamak…. Bunu bencilce buluyor. Üstüne, “Seninle for ever! Tam bir palavra,” diyor bizimki.
Boş konuşmuyor filozof, biliyorum; ya tutkulu kalbe bu sözler nasıl da “hikâyedir.” Aşık da Nietzsche’ye hak verir vermesine ya, yine de ölümüne inanır aşkının ilelebet payidar kalacağına. Aşk böyle bir şey çünkü. Nietzsche bilmez mi? O da biliyor işte. Ne diyor? “Aşkta her zaman biraz delilik vardır. Ama delilikte de her zaman biraz akıl.” Tutkulu kalplere değil, bu yabaniyi evcilleştirmeye çalışan sahtekârlara sesleniyor.
Aşk acısının şarabı neden tatlıdır?
Aşk coşkusu kedere dönüştüğünde; o acının aşktan çok daha kalıcı, ondan daha yakıcı ve kesinlikle bin kat yıkıcı olduğunu yaşamak ne muhteşem bir deneyimdir! Bu, tam da bizim Posbıyık’ın mutsuzluk dönemi diye tarif ettiği zaman. E tamam, o da mutsuzluk bu da mutsuzluk! “Farkı ne ola ki?” diyecek Koca Filozof. Tamam, mutsuzluk; ama benim iddiam o ki acısı, aşk coşkusu kadar haz veren bir mutsuzluk. Farkı burada. Ve aşk kadar uyuşturan! Buna rağmen, her acı gibi insanı derinleştiren. Üstelik, uyuştururken tembelleştirmeyen; aksine, o acıyla yaratıcılığı büyüten. En azından kişisel tecrübem bu yönde. Aşk ise gerçek bir katil. Ne kadar üretkenlik varsa öldürüyor. Sebebi basit: Damarlara o kadar fazla dopamin pompalanıyor ki coşkudan akıl fikir firar ediyor. Yani aşk, aklı ezip geçiyor. Varsa yoksa maşuk ve temsil ettiği artık ne varsa. Sevgiliye de acıyor insan; bu kadar insanın üstüne düşmek de boğucu olmalı.
Madem kişisel deneyimden söz açıldı, o halde devam edeyim. Biraz kibirlenmek muharrir olarak hakkım olsun. Aşk acısına imtiyaz veren özellik ne demiştik? Sonsuz haklı, masum ve mazlum olmak… Aslında böyle olduğunu sanmak. Her tecrübemde acıdan yıkılırken bu teslis sayesinde kendimi harika hissettim. Diyelim tercih edilmedim. Daha beteri maşuk bir başkasına gönül vererek yolları ayırdı. Enfes bir acı ile temas ederken aynı anda dünyanın en bedbaht ve dolayısıyla en korkunç haksızlığına uğramış en zavallı insanı sıfatıyla göklere yükseldiğimi hissederdim. Bütün şarkıların anlattığı yaralı kalp benimkiydi. Ve o kalp o kadar temiz, o denli nahif, o derece bakir bir ülkeydi ki ona yapılan her neyse her koşulda kâinatın vicdanı titrerdi. Tamam. Okur diyor ki: “Arkadaş, sen kibirlenmek için bahane arıyorsan o kızcağız seni kapının önüne koymakta haklıymış işte. Zaten aşk bu; başlar, biter. Bu kadar dert edecek ne var?” Kabul efendim. Çok bilmiş okur bir kez daha haklı çıktı bakın. Aşk zamanla tükenir de, hayat gibi. Benimki ölüsünden enerji elde etmek gibi. Ama niyeti böyle değil. Cümleyi bu şekil kurunca kulağa hiç hoş gelmiyor, farkındayım… Lakin tutkunlar için muhasebe diye bir bilim yoktur. Olduğu gibi ve olanı yaşar onlar. Yani yapıyorsa bildiği olduğu için değil; elinden başka bir şey gelmiyor garibin, hepsi bu.
O yüzden aşkta yolların ayrılması evresinde tüm veda şarkıları o kadar anlam kazanır ki normalde dinlemekten sıkılacağınız melankolik parçaların her biri yüreğinize gelir oturur. Üstüne bir de kaçak ıstırap katı çıkar. Bu sürecin ayrılmaz yoldaşları olur bu şarkılar. Mesela benim aracımdaki flash belleğimde bir dosyanın adı “Aşk Acısı Yeniden”dir. Bakın, dikkatinizi çekerim; “Aşk Yeniden” değil. Bir ilişkideki sonu bilmenin ve sabırla beklemenin harika bir göstergesi. Çekilecek acının tadını damağında hissetmenin işareti.
Yalnız itiraf etmeliyim ki şarkılara ilişkin şöyle bir sorun var. Dedik ya, aşk acısı sınırsız bir masumiyet ve mazlumiyet duygusu ile uhrevi bir kaftan giydirir mağrur aşığa. Hah, işte o kaftan aynı zamanda adalet duygusuyla da gelir. Gerçek bir tutku ile ruhları inşa olmuş aşıklardan söz ediyorum; “Seviyorum ulan,” diyerek şiddete tevessül eden düşük insan profillerinden değil elbette. Adalet duygusu güçlü olduğunda şarkılardaki o harika tat, ne yazık ki azalacaktır. İzah edeyim efendim: Mesela yüreğinizi paramparça eden bir şarkı dinliyorsunuz:
“Yüce dağ başından aşırdın beni,
Tükenmez dertlere düşürdün beni,
Madem soysuz göynün bende yoğudu,
Niye doğru yoldan şaşırdın beni,
Dağlar harâmi açma yaramı perişânım ben”
“Bir ay doğar ilk akşamdan geceden” adlı bir türkü bu. İnsanda ciğer bırakmayan türden. Hele ahval ve şerait müsaitse, tadından yenmez acından dinlenmez. Öyle işler içine namussuz! İşte bu türküyü dinlerken “soysuz” bölümüne denk geldiğinizde, yani acının dünya atmosferini terk ederek uzaya açıldığı o baş döndüren anda birden aklınıza kendi “soysuzluklarınız” geliverir. “Ne oluyor arkadaş?” derken mesela sizin için deli olan sevgilinizi bırakıp da bir başkasına gittiğiniz mıh gibi saplanır aklınıza. Ya da ilişki fevkaladenin fevkinde iken tutup kızcağıza ayrılmak istediğinizi söylediğiniz o meşum sahneyi hatırlarsınız. Eh, sonsuz masumiyeti yaşamanın —eğer insan evladı gibi vicdanınız varsa tabii— bir bedeli olacak nihayetinde. O kadar masum olduğunuzda, mazideki sevgililerinize attığınız kazıklar da hazırolda önünüze dikileceklerdir. Hemen söyleyeyim; aşklar bitebilir, insan sevgisinden cayabilir, bir başka aşka da yelken açabilir. Hepsi insana dair. Başka insanın canına, malına, onuruna kastetmediğiniz sürece tüm bunları tercih etmek de bir aşığın hakkıdır elbette. Hadi buna “şerefsizlik” hakkı diyelim. Sonsuz aşk var mı bilmiyorum ya da sonsuza kadar sadık kalma iradesi… Nietzsche köpürüyordu buna dair taleplere. Lakin hangi seven, kalbini ayakları altına fırlatıp attığı sevgilisinin bir başkasına gönül verdiğini makul ve hissiz bir metanetle karşılayıp “acımıyor” diyebilir? Ve Sezen Aksu’nun şarkısında dediği gibi; yapacak bir şey yok, “gitmek istedi gitti” demekten başka elden ne gelir?
“Ne zaman canın yansa bu kadar derinden
Sanırsın mümkün değil bir daha üzülmen
Ne inat ne gözü kara ne dayanıklı yürek
Acıyor aynı yerden her şeye rağmen”
Shakespeare ne demişti peki? “Bir aslanla çiftleşmek isteyen dişi geyik, sevgisi uğruna ölmek zorundadır.” Yani her şeyin bedeli var.
Trajediyi, bedel ödemeyi ve o şarap kadehini bir kenara koyarak hikâyemize dönelim: Merak etmeyin, şarkıların bu tür kısa devre yapması aslında iyileşme yolunda olduğunuzun da göstergesidir. Mutlak acı artık kendi sularına geri çekiliyor. Siz iyileşmek istemeseniz ve acının keyfini biraz daha sürmek isteseniz de gün gelir bu muhteşem duygu çekip gider; yerine pek de harika olmayan bir boşluk gelir ve yüreği işgal eder.
Biliyorum. Buraya kadar sabırla yazıyı getiren okur bekliyor. Ama merakla bekliyor. Bu adamın sahiden bir derdi var mı, yoksa kafa bulmak için mi 3606 kelime yazdı şu ana kadar? “Var efendim var,” dememi bekliyorsunuz. Ama yok. Sakallı çarpsın ki yok! Yine de “toplum için sanat” temsilcisi okuru orada öfkeyle bırakmak niyetinde değilim. Ve gül hatırı için ona harika bir tema bulmak üzereyim.
Bakın Sevgi Soysal ne demiş Yıldırım Bölge Kadınlar Koğuşu romanında:
“Sabahları kendi kendime uyguladığım özel “faşizm” özgürlük duygusu veriyor bana. Gün boyunca bir yığın ufak kural koyuyorum kendime.”
Soysal, 12 Mart 71 faşist rejiminde tutuklanan binlerce devrimci demokrattan biridir. Hatta eşi, benim de Hocam Mümtaz Soysal ile birlikte içerdedir. Psikolojik saldırı altındaki tutsakların özellikle onurları hedef alınır. Ve Yazar Sevgi Soysal, günün her saatinde maruz kaldıkları faşist aşağılamaya, günlük rutinini acı ile dizayn ederek cevap verir. Üstesinden gelir mi bilinmez ama mahpustan sağlam çıktığı vakıa. Sevgi Hanım açıkça yazmış: Kendine özel bir faşizm uyguluyor. Yani daha sert spor yapıyor; artık dört duvar arasında ne yapılırsa o yapılacakların dozunu yükseltiyor. Kendine yükleniyor da yükleniyor.
Hatırlıyorum, üniversite son sınıfta sınıf arkadaşım bu yaklaşımı tartışmak istemişti. Kim ne dedi hatırlamıyorum ya, nihayetinde iyi bir fikir olmadığı üzerinde anlaşmıştık. Çünkü Sosyalizmi şiddet üzerine kurmak istemiyorduk; buna kendimiz de dahil. Anlıyorum ki yanılmışız. Sevgi Hanım haklıymış. John Fowles ne diyordu Büyücü romanında: “Almanya anlaşılmaz. Yalnızca katlanılır ona.” Bu sözü ülkeme uyarlamayı seviyorum: Türkiye anlaşılmaz. Yalnızca katlanılır ona. Katlanmak zorunda kalanların ezilenler olduğunu söyleyelim tabii; herhalde bir holding patronu kodaman değil. Ya da kendini Fransız Kralı XVI. Louis yerine koyup “Devlet benim,” diye kasım kasım kasılan yurdum insanı da. Neyse lafı uzatmayalım. İşte bu katlanmayı bir kadeh şarap tadına getirmek için acıyı bal eylemek gerekiyor; Hasan Hüseyin boşuna söylememiş Üstadım.
Peki hangi acı? Acıların en güzeli olarak tarifleyeceğim aşk acısı elbette. Hem haklı hem mağdursunuz; üstüne bir de afiyetle mazlumsunuz. Ve mağduriyeti de kin ve nefrete çevirmiyorsunuz; aşk acısı nefretin süngüsünü düşürür çünkü. Ve sanıldığı gibi hayattan da koparmaz. Aşıksanız metro duraklarını karıştırabilir, yanlış duraklarda inebilir, evin kapısını kapatmayı unutup şarkılar söyleyerek kendinizi sokağa atabilirsiniz. Ama aşk acısı anlayışlıdır. Aşk acısı acı çeken kalbi kucaklayan, affeden bir yoldaştır. Sanıldığının aksine aklı yerinde bırakır. Zekanın ayarlarıyla oynamaz. Acı ruhu derinleştirirken aklı da parlatır. İnce edebi metinler, ilginç bilimsel tespitler bu acıyla yürek kavrulurken akla verilen izinle ortaya çıkar. Dopamin geri çekildiğinde, kurumuş deniz yatağındaki batık gemilerindeki hazineleri keşfeder yaralı aşık. Ve acının şiddetinden kavrulmuş ruha ne Salazar Faşizmi işler, ne Eylülist Rejimin kanlı cuntası, ne Modern Ebusuud Efendilerin zalim fetvaları.
Ne kadar talihsiz bir kuşağız ki siyaseten buzul çağına denk geldi ömrümüz. “Düze çıktığını göremeden öleceğiz,” dedi dünyanın Sahaf Neco bana. Kendisi 57’li. Neler yaşamış neler görmüş şu hayatta. Ama buzul çağı sonrası dünyayı ormanların bastığını biliyor muydunuz? Umut yok biliyorum; umut olmayınca her şey daha bir mümkün gibi geliyor bana. Geleceği bırakıp da bugüne odaklanıyorsak eğer, elimizde kendimizi savunacağımız harika bir silah orada, kalbimizin tam ortasına asılı: Aşk acısıyla önce kalbimizi sonra düşmanı terbiye edelim diyorum ben de.
Epilog
Evet, yazı bitti. Tüm bu yazılanların saçmalık olduğunu biliyorum. Küstah okur diyecek ki: “O halde niye yazdın kardeşim? Hadi yazdın, neden okuttun bize? Senin derdin ne?” Okur üçüncü kez haklı. Ama bütün saçmalıklar da gerçeğe tekabül etmez mi? O saçmadan gerçek çıkmaz mı? Ve bize gerçek diye yutturulan onca bilgi, eylem, tüzük, kural ve kaideye yedirilmiş saçmayı bildiğimize göre; benim şu 3794 kelimelik saçmalığımda saklanmış gerçeği bulmak da size ödev olsun, ruhumun aynası Serseri Okur.
…..
Nasıl becerdi bilmiyorum ama yazıyı okumaya başlayıp hışımla ayağa kalkması arasında üç dakika ya var ya yoktu. Korktum. Bir yazı yüzünden dostumdan olmak da ne! Eyvah ki eyvah, üzerime geliyor bu: “Dalga mı geçiyorsun benimle sen Abi?”-Asla abi demez- “Herifin biri şahdamarından kan sızdırıyor, sen oturmuş mazoşizme cila çekiyorsun!” Bu sırada düşman sancağı gibi üstüme üstüme salladığı telefon elinden uçmasın mı? Bir saliselik zamanda merminin kahve kupama doğru yol aldığını hesapladım. Bir hamlede potanın üstünde kaptım topu. Aleti kurtardım ya heyhat, kupayı devirdim üstüme. Her yerim batmış ve ben haşlanmış vaziyette, derhal şu dizeleri uyduruverdim:
İşte o anda ne aşk ne toprak ne depresyon ne vatanım
Cep telefonum ve ben bahtiyarım!
Aynı anda bastık kahkahayı. Konuşmadan güldük kendimizi duvara çarpa çarpa. Dışarıda beter bir buzul çağı hüküm sürüyordu. Platon’un insanı toz olup dağılıyordu. Umut çok şükür artık bir fatiha uzağımızdaydı. Elimizde artık bir değnek vardı. Hani sihirlisinden. Ve şu post-saçma hayatın tam ortasına sallamak için emir beklemeye niyeti yoktu. “Foco*”, tutuşmak için kibrit istemiyordu; çünkü acı vardı.
*İspanyolca bir kelime olan “foco”, Latin Amerika’nın kırsalındaki yoksul evlerinde (hacienda veya kerpiç kır evlerinde) hem yemek pişirilen hem de evi ısıtan “ev içi ocak”, “ateş çukuru” veya “şömine” anlamına gelir.












