Küresel enerji ticaretinin en önemli geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’nın yeniden normal deniz trafiğine açılması amacıyla yürütülen diplomatik girişimler yoğunlaştı. Katar’ın devreye girmesinin ardından İran yönetimi, boğazdaki geçişlerin artırılması için öne süreceği koşulları arabulucu ülkelere iletmeye hazırlanıyor.
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Tahran’da İranlı yetkililerle gerçekleştirdiği görüşmelerde uluslararası sulardaki seyrüsefer serbestisinin korunmasını gündeme getirdi. Görüşmelerin ardından İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, normal gemi trafiğine dönüş için bir koşullar listesi hazırlandığını açıkladı.
İran’ın daha önce dile getirdiği talepler arasında bölgedeki savaşın sona ermesi, İran limanlarına yönelik ABD ablukasının kaldırılması, ekonomik yaptırımların sonlandırılması ve uğranılan zararların karşılanması bulunuyor. Tahran’ın bu taleplerde değişiklik yapıp yapmayacağı henüz bilinmiyor.
İran ile Umman geçici koridorda uzlaştı
İran ile Umman arasında sürdürülen görüşmelerde, Hürmüz Boğazı’ndan geçecek ticari gemiler için ortak bir güzergâh oluşturulması konusunda ilke anlaşmasına varıldı. Planlanan koridorun bir bölümü İran, diğer bölümü ise Umman kara sularından geçecek.
İranlı yetkililer, gemilerin belirlenen merkezi koridoru kullanabilmesi için ABD’nin Tahran’ın koşullarını kabul etmesi gerektiğini bildirdi. İran Devrim Muhafızları, boğazdaki trafiğin yönetimi ve elde edilecek gelirlerin paylaşılması konusunda Umman ile uzlaşmaya varıldığını duyurdu. Ancak anlaşmanın teknik ve mali ayrıntıları üzerindeki görüşmeler sürüyor.
Haziran ayında Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda varılan ateşkes mutabakatı, Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçişlerin yeniden başlatılmasını da içeriyordu. Mutabakat, tarafların deniz trafiğinin yönetimine ilişkin hükümleri farklı yorumlaması nedeniyle kalıcı hâle getirilememişti.
Gemi trafiği savaş öncesinin çok altında
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, boğazdaki uluslararası seyir yollarının deniz mayınlarından temizlendiğini ve yaklaşık bin 500 ticari geminin güvenli geçişine yardımcı olunduğunu açıkladı. Buna karşın İran’ın tehditleri ve süren askeri gerilim nedeniyle birçok denizcilik şirketi boğazı kullanmaktan kaçınıyor.
Gemi takip verilerine göre 27 Ağustos’ta Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca yedi yük gemisi geçti. Bu sayı bir gün önce 17 olarak kaydedilmişti. Son on günlük geçiş ortalaması ise 15 gemide kaldı. Savaş öncesinde boğazdan günde yaklaşık 120 ila 140 gemi geçiyordu.
Savaş öncesinde dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte birinin taşındığı Hürmüz’deki düşük trafik, küresel enerji piyasaları üzerindeki baskının sürmesine neden oluyor. Uluslararası Denizcilik Örgütüne göre savaşın başlamasından bu yana boğazda meydana gelen 70 olayda 19 denizci yaşamını yitirdi.
