İran, dünya enerji ticaretinin başlıca geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için ABD’ye sunduğu koşulları sertleştirdi. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Washington’ın belirlenen şartları yerine getirmemesi durumunda boğazın açılmayacağını ve müzakerelere başlanmayacağını söyledi.
Rızai, İran’ın ABD’ye yedi koşul ilettiğini ancak bunların tamamını kamuoyuyla paylaşmadığını belirtti. İran devlet medyasına göre Tahran’ın talepleri arasında deniz ablukasının kaldırılması, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması ve bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesi bulunuyor.
Hürmüz müzakere kozu olarak görülüyor
İran yönetimi, Hürmüz Boğazı üzerindeki denetimini Washington’a karşı en önemli pazarlık araçlarından biri olarak değerlendiriyor. Rızai, ABD’nin önce somut adım atması ve İran’ın güvenini kazanması gerektiğini savundu.
Tahran’ın açıklaması, İran’ın boğazı kısa sürede yeniden açabileceği yönündeki haberlerin ardından geldi. Üst düzey bir İranlı yetkili Reuters’a, ABD’nin askerî baskıyı azaltması ve İran limanlarına uygulanan ablukayı kaldırması hâlinde geçişlerin bir hafta içinde yeniden başlayabileceğini söylemişti. İran’a yakın Fars Haber Ajansı ise daha sonra bu haberin gerçeği yansıtmadığını ileri sürdü.
Gemilerden hizmet bedeli alınması planlanıyor
İran Parlamentosunun Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu, ağustosta Hürmüz’den geçen gemilerden ücret alınmasına imkân tanıyan düzenlemeyi kabul etmişti. Taslak; seyrüsefer, sigorta, güvenlik, çevre koruma ve yakıt hizmetleri karşılığında bedel tahsil edilmesini öngörüyor. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için Meclis ve Anayasayı Koruyucular Konseyindeki sürecin tamamlanması gerekiyor.
Uluslararası deniz hukuku bakımından ise İran’ın talebi tartışmalı. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, kıyıdaş devletlerin yalnızca geçiş izni karşılığında ücret istemesine imkân vermiyor. Belirli liman, kılavuzluk veya kurtarma hizmetleri için ücret alınabiliyor. Tahran, planladığı ödemeleri “geçiş ücreti” değil, sağlanan hizmetlerin karşılığı olarak tanımlıyor.
Deniz trafiği savaş öncesinin çok altında
Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiği, ABD-İran gerilimi ve bölgede süren çatışmalar nedeniyle büyük ölçüde azaldı. Savaş öncesinde günde yaklaşık 125 büyük ticari geminin kullandığı güzergâhtan, 19-20 Eylül hafta sonunda yalnızca 17 emtia gemisinin geçtiği belirlendi.
Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığının yaklaşık beşte birine geçiş sağlayan boğazdaki belirsizlik, enerji fiyatları ile nakliye ve sigorta maliyetleri üzerindeki baskıyı sürdürüyor.
