İran’da 28 Aralık’ta ekonomik krize karşı başlayan protestolar, 13’üncü gününde de hız kesmeden devam ediyor. Başlangıçta hayat pahalılığı ve işsizlik gibi ekonomik taleplerle ortaya çıkan eylemler, kısa sürede rejim karşıtı bir kimlik kazandı.
Kitlesel gösteriler, ülkenin 31 eyaletinin 27’sinde yaklaşık 250 farklı noktaya yayıldı. Amerika merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı (HRANA) verilerine göre, 7 Ocak itibarıyla protestolarda 34 kişi hayatını kaybetti, 1200’den fazla kişi yaralandı, 2 binden fazla kişi ise gözaltına alındı.
İran Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı, güvenlik güçleri cephesinden de yaralılar olduğunu duyurdu. Ajansın aktardığına göre, olaylarda 250 polis ile 45 Devrim Muhafızı yaralandı.
Şah yanlısı sloganlar dikkat çekti
Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, protestocuların bir bölümünün “Yaşasın Kral” sloganları attığı görülüyor. Gösterilerde, 1979 İslam Devrimi öncesinde kullanılan aslan ve güneş figürlü eski İran bayraklarının taşınması da dikkat çekti.
Özellikle batıdaki Lorestan eyaletinde çekilen görüntülerde Pehlevi hanedanına açık destek mesajları öne çıkarken, benzer sloganların başkent Tahran ve Meşhed’de de dile getirildiği görülüyor. Yurt dışında ise Berlin ve Washington’da Şah yanlısı gruplar eylemler düzenledi. İran’ın devrik Şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarla protestolara destek verdi ve halka sokağa çıkma çağrısında bulundu.
İnternet ülke genelinde kesildi
İnternet kısıtlamalarını izleyen NetBlocks, Tahran başta olmak üzere İran’ın birçok bölgesinde ülke çapında internet erişiminin tamamen kesildiğini duyurdu. Kesintinin, protestoların yayılmasını ve iletişimi sınırlamayı amaçladığı değerlendiriliyor.
Protestolar nasıl başladı?
Gösteriler, Tahran’daki Kapalı Çarşı esnafının greve gitmesiyle başladı ve kısa sürede ülke geneline yayıldı. Son bir yılda tarihi dip seviyelere gerileyen İran riyali, yüksek enflasyonla birlikte halkın alım gücünü ciddi biçimde düşürdü. Enflasyonun yüzde 40 seviyelerine ulaştığı ülkede; yaptırımlar, kötü yönetim ve yolsuzluk iddiaları ekonomik krizi daha da derinleştiriyor.
İran’da artan can kayıpları, genişleyen protesto ağı ve internet kesintileri, krizin önümüzdeki günlerde de tırmanabileceğine işaret ediyor.
