Yoksul Ermeni çocukların eğitim masraflarının karşılanması amacıyla vakfedilen ancak 1930 yılında devlet tarafından el konulan ve uzun yıllar İstanbul Emniyet Müdürlüğü olarak kullanılan Sansaryan Han, Anayasa Mahkemesi kararıyla 92 yıl sonra Ermeni vakfına geri verilecek.
Uzun yıllar İstanbul Emniyet Müdürlüğü olarak kullanılan ve işkence vakalarıyla hafızalara kazınan Sansaryan Han’la ilgili önemli bir yargı kararı çıktı. Anayasa Mahkemesi 1930 yılında el konulan hanın 92 yıl sonra Sansaryan Vakfı’na iadesine karar verdi.
Ağa Mugradiç Sanasariyen (Sansaryan) tarafından 1901 yılında Ermeni milletinin fakir çocuklarının eğitim ve öğretim masraflarının karşılanması gayesiyle kurullan Sansaryan Vakfı’na ait Sansaryan Han, 1930 yılında İstanbul İl Özel İdaresi tarafından 19030 yılında el konuldu. Han, 1952 yılında da İl Özel İdaresi adına tescil edildi.
Sansaryan Han’da işkenceye uğrayanlar, otel yerine hanın Türkiye’nin toplumsal hafızasında bir insanlık müzesi olması gerektiğini dile getirdi: “Oraya tatile gidenler çığlıkları nasıl hissetmez.”
Ünlü şair Ahmed Arif anılarında, kaldıkları hücreye akıtılan bu sıvı nedeniyle bir ay sonra delirerek akıl hastanesine gönderildiklerini anlatmıştı.
Aziz Nesin, Mihri Belli, Alparslan Türkeş, Nihal Atsız, Deniz Gezmiş gibi hem sol hem de sağ kesimin simge isimlerinin tutuklanıp sorguya çekildiği Sanasaryan Han’ın daha önce otel olarak işletilmesi için ihaleye çıkılmış, ancak açılan davalar nedeniyle ihale iptal edilmişti.
Yine işkence görenlerden Süleyman Cihan burada öldürülmüştü.
