İran ve 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nın (KOEP) Avrupalı tarafları İngiltere, Fransa ve Almanya (E3), 16 Mayıs 2025 Perşembe günü İstanbul’da kritik bir toplantı gerçekleştirecek. Dışişleri bakan yardımcıları ve üst düzey diplomatlar düzeyinde yürütülecek görüşme, nükleer anlaşmanın yeniden işlerlik kazanması için diplomatik zemini yoklama amacı taşıyor.
Tahran merkezli “Irannuances” haber sitesinin aktardığına göre, toplantının odağında İran’ın nükleer programındaki gelişmeler ile tek taraflı yaptırımların kaldırılması talepleri yer alacak.
ABD Olmaksızın E3-İran Teması
İstanbul’daki görüşme, İran ile ABD arasında Umman aracılığıyla süren dolaylı görüşmelerden ayrı olarak düzenleniyor. Washington bu sürece doğrudan katılmazken, Avrupa ülkeleri nükleer programın sınırlanması karşılığında ambargoların esnetilmesini tartışıyor.
Ancak İran tarafı, Avrupa’nın anlaşmaya bağlılığı konusundaki tereddütlerini sürdürürken, özellikle KOEP’teki “tetik mekanizması”na dikkat çekiyor.
İran, anlaşmanın 36. maddesiyle tanımlanan ve BM yaptırımlarını yeniden yürürlüğe sokabilecek “tetik mekanizması”nın E3 ülkeleri tarafından kullanılmasından çekiniyor. Söz konusu mekanizmanın süresi 18 Ekim 2025’te dolacak.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, geçtiğimiz hafta Fransız Le Point gazetesinde yayımlanan yazısında, bu mekanizmanın “kötüye kullanılmasının geri dönüşü olmayan bir gerginliğe yol açabileceğini” vurguladı. Erakçi, Avrupa ülkelerine doğrudan ve yapıcı bir diyalog için İstanbul’daki toplantıyı bir fırsat olarak değerlendirmeleri çağrısında bulundu.
Roma Planı İptal Edilmişti
İran ile E3 arasında daha önce 2 Mayıs’ta Roma’da yapılması planlanan görüşme, İran-ABD temaslarının ertelenmesi nedeniyle iptal edilmişti. İstanbul’daki zirve bu anlamda, yeniden başlayan diplomasi trafiğinin ilk somut adımı olarak değerlendiriliyor.
İstanbul’daki zirve öncesinde dikkat çeken bir diğer gelişme ise, ABD Başkanı Donald Trump’ın Suriye yaptırımlarını kaldırmaya sıcak baktığını açıklaması ve Rusya-Ukrayna arasında yine İstanbul’da planlanan ateşkes görüşmeleri oldu.
Gözlemciler, Türkiye’nin bu süreçlerde çok taraflı diplomatik merkez olma rolünü güçlendirdiğini ve İstanbul’un stratejik önemi bakımından yeniden ön plana çıktığını belirtiyor.
