İstanbul Sözleşmesi’nde geri adımlar: Avrupa’da Kadın Hakları alarm veriyor

Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi — bilinen adıyla İstanbul Sözleşmesi — 2011 yılında imzaya açıldığında, Avrupa genelinde kadına yönelik şiddetle mücadelede tarihi bir adım olarak değerlendirilmişti. Evrim Kepenek‘in aktardığına göre, Ancak, 14 yıl sonra tablo farklı: bazı ülkeler sözleşmeyi hiç yürürlüğe sokmadı, bazıları ise çekilmeyi tercih etti.

Avrupa’da farklı uygulamalar

Almanya, Fransa, İtalya, İspanya ve Norveç gibi ülkeler sözleşmeyi iç hukuklarına dahil ederek uygulamaya koyarken, Birleşik Krallık, Çekya ve Litvanya gibi ülkeler imzalamalarına rağmen hâlâ onay sürecini tamamlamadı.
Almanya 2018’de, Fransa 2014’te, İtalya 2013’te, İspanya ise 2014’te sözleşmeyi yürürlüğe koydu. Bu ülkeler, kadınlara yönelik şiddetle mücadelede uluslararası yükümlülüklerini sürdürdüklerini açıkladı.

Türkiye, Polonya ve Letonya çekildi

Türkiye, İstanbul Sözleşmesi’ni ilk imzalayan ve onaylayan ülke olmasına rağmen, 2021’de Cumhurbaşkanı kararıyla sözleşmeden çekildi. Bu karar hem yurt içinde hem uluslararası alanda sert tepkilere neden oldu.
Polonya 2020’de çekilme sürecini başlattı; son olarak Letonya, 30 Ekim 2025’te aldığı kararla sözleşmeden ayrılan ilk Avrupa Birliği üyesi ülke oldu.

Kadın hakları örgütleri, bu gelişmeyi “büyük bir gerileme” olarak değerlendirirken, Avrupa Konseyi, sözleşmeden çekilen ülkeleri kadınları koruma yükümlülüklerini yerine getirmemekle eleştirdi.

“Toplumsal değerlere aykırı” iddiası

Sözleşmeye karşı çıkan çevreler, belgenin “aile yapısını bozduğu” ve “toplumsal değerlere aykırı” olduğu yönünde eleştirilerde bulunuyor. Bu argümanlar, Türkiye, Polonya ve Letonya’daki çekilme kararlarında etkili oldu.
Avrupa Konseyi ise sözleşmenin “kadına yönelik şiddeti önleme, mağdurları koruma ve failleri cezalandırma dışında bir hedef taşımadığını” vurgulayarak iddiaları reddediyor.

Kadın hakları savunucuları: “Bu bir geri adım”

Kadın örgütleri, sözleşmeden çekilen ülkelerde kadına yönelik şiddetle mücadele mekanizmalarının zayıfladığına dikkat çekiyor.

Prof. Dr. Selin Yalın (Kadın Hakları Uzmanı):

“İstanbul Sözleşmesi, kadına yönelik şiddeti önlemede yalnızca bir hukuk belgesi değil, aynı zamanda bir vicdan sözleşmesidir. Çekilmeler, kadınların yaşam hakkını zayıflatıyor.”

Uzmanlara göre, İstanbul Sözleşmesi yalnızca bir hukuk metni değil, aynı zamanda toplumsal farkındalık ve eşitlik için bir rehber.

Kadın hakları savunucuları, “İstanbul Sözleşmesi yaşatır” sloganıyla, sözleşmenin yeniden yürürlüğe girmesi ve koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi çağrısını yineliyor.