Dünya genelinde ticareti yapılan temel gıda ürünlerinin fiyatları, ağustos ayında Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) açıkladığı verilere göre, küresel gıda fiyatlarındaki aylık değişimi izleyen FAO Gıda Fiyat Endeksi temmuzdaki 130,8 puandan ağustosta 133,3 puana çıktı. Böylece endeksteki aylık artış yüzde 1,9 oldu.
Endeks, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı saldırısının ardından Mart 2022’de ulaştığı tarihî zirvenin yaklaşık yüzde 17 altında kalmayı sürdürüyor. Ancak son aylardaki yükseliş, iklim kaynaklı üretim kayıpları ve jeopolitik gerilimlerin küresel gıda piyasaları üzerindeki baskısını artırdığını gösteriyor.
Bütün ürün gruplarında artış
FAO’nun takip ettiği tahıl, bitkisel yağ, şeker, et ve süt ürünleri endekslerinin tamamı ağustos ayında yükseldi.
Tahıl fiyat endeksi aylık yüzde 2,2 artarak Mayıs 2024’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Karadeniz’de yoğunlaşan saldırıların Rusya ve Ukrayna’dan gerçekleştirilen tahıl sevkiyatını aksatması, buğday ve diğer hububat ürünlerinin arzına ilişkin belirsizliği büyüttü.
Bitkisel yağ endeksi ise yüzde 0,6 yükselerek Haziran 2022’den bu yana en yüksek düzeyine çıktı. Asya’da etkili olması beklenen güçlü El Niño koşullarının palm yağı üretimini azaltabileceği endişesi fiyatları destekledi.
Şeker fiyatlarında yüzde 11,9’luk sıçrama
Ağustos ayında en belirgin yükseliş şeker fiyatlarında görüldü. FAO’nun şeker endeksi bir önceki aya göre yüzde 11,9 artarak Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Dünyanın önde gelen şeker üreticilerinden Brezilya’nın orta-güney bölgesinde üretimin gerilemesi, Avrupa ve Asya’daki olumsuz hava koşullarıyla birleşerek fiyatları yukarı taşıdı.
Avrupa’da yaşanan aşırı sıcaklık ve kuraklık; mısır, şeker pancarı ve hayvancılık üretimine ilişkin beklentileri de zayıflattı. Asya’da beklenen El Niño’nun şeker ve palm yağı üretiminde yeni kayıplara yol açabileceği değerlendiriliyor.
Savaşlar gübre ve tahıl sevkiyatını etkiliyor
Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz’deki tahıl ticaretini aksatmasının yanı sıra ABD ile İran arasındaki çatışmalar da tarımsal üretim maliyetleri üzerindeki baskıyı artırıyor.
Enerji ve gübre sevkiyatında yaşanan sorunlar, çiftçilerin üretim maliyetlerinin yükselmesine neden oluyor. Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artış; gübre üretiminden tarım makinelerinin kullanımına, ürünlerin taşınmasından soğuk zincire kadar gıda sisteminin farklı aşamalarını etkiliyor.
FAO, iklim kaynaklı üretim kayıpları, jeopolitik gerilimler ve ticaret yollarındaki aksamaların aynı dönemde ortaya çıkmasının temel gıda maddelerinde arz riskini büyüttüğünü belirtti.
Tahıl üretim tahmini düşürüldü
FAO, fiyat endeksinin yanı sıra 2026 yılına ilişkin küresel tahıl üretimi tahminini de aşağı yönlü güncelledi.
Dünya tahıl üretimi öngörüsü temmuz ayındaki tahmine göre 3,4 milyon ton azaltılarak 2 milyar 980 milyon tona indirildi. Bu miktar geçen yılki üretimin yüzde 2 altında bulunuyor ve 2018’den bu yana en yüksek yıllık düşüşe işaret ediyor.
Buna rağmen 2026 üretiminin kayıtlardaki en yüksek ikinci seviye olması bekleniyor. FAO, 2026-2027 döneminin sonunda dünya tahıl stoklarının 947,2 milyon ton düzeyinde gerçekleşeceğini tahmin ediyor.
Küresel gıda endeksindeki artış, ürünlerin Türkiye’deki market fiyatlarına aynı oranda ve doğrudan yansıyacağı anlamına gelmiyor. Döviz kuru, vergiler, üretim maliyetleri, ithalat politikaları ve dağıtım giderleri, uluslararası fiyatların tüketiciye ne ölçüde aktarılacağını belirleyen başlıca etkenler arasında bulunuyor.
