İklim krizinin şiddetlendirdiği orman yangınları ve sıcak hava dalgaları, hava kalitesini iyileştirmek amacıyla yürütülen çalışmaları zayıflatıyor. Dünya Meteoroloji Örgütünün (WMO) 7 Eylül’de yayımladığı rapor, yangın dumanının sınırları aşarak düşük emisyonlu bölgelerde dahi insan sağlığını tehdit edebildiğini ortaya koydu.
Rapora göre Avrupa ve Kuzey Amerika’da sanayi ile ulaşımdan kaynaklanan ince parçacık salımları düzenlemeler sayesinde geriledi. Buna karşılık yangın kaynaklı PM2,5 maruziyeti artmayı sürdürüyor. Çapı 2,5 mikrometreden küçük olan bu parçacıklar akciğerlerin derinliklerine ve kan dolaşımına ulaşabiliyor.
Aşırı duman olayları üç katına çıktı
WMO’nun aktardığı bir araştırma, aşırı yangın dumanı olaylarının 1990’lardan bu yana dünya genelinde üç katına çıktığını gösterdi. Bu olayların 2010-2018 döneminde her yıl yaklaşık 100 bin ek ölüme yol açmış olabileceği hesaplandı.
Yangın dumanında yalnızca parçacıklar değil, çok sayıda zehirli kimyasal da bulunuyor. Bu nedenle yalnızca toplam PM2,5 yoğunluğunu esas alan geleneksel risk modellerinin yangın kaynaklı ölüm oranını yüzde 93’e varan ölçüde eksik hesaplayabileceği belirtildi.
Kanada, Rusya ve İspanya’da artış
2025 verilerini inceleyen raporda, yangınların yoğunlaşması nedeniyle Kanada’nın kuzeyi, Rusya’nın bazı bölgeleri ve Orta Batı Afrika’da PM2,5 seviyelerinin uzun dönem ortalamasını aştığı kaydedildi. İspanya’nın kuzeybatısı da yaz sonundaki olağanüstü yangınlar nedeniyle kirlilik odağı hâline geldi.
Sıcaklıkların yükselmesi, durgun hava ve yoğun güneş ışığı yüzey seviyesindeki ozon oluşumunu da artırıyor. Uzun süre ozona maruz kalmak başta solunum yolu hastalıkları olmak üzere erken ölüm riskini yükseltiyor.
WMO, yangınların daha sık ve şiddetli hâle gelmesiyle Dünya Sağlık Örgütünün hava kalitesi hedeflerine ulaşmanın giderek zorlaşacağı uyarısında bulundu. Kuruluş, iklim politikaları ile hava kirliliğine karşı önlemlerin birlikte yürütülmesini; siyah karbon, mikroplastikler ve yangın kaynaklı parçacıkların daha kapsamlı biçimde izlenmesini istedi.
