Dağlık Karabağ sorunu, Azerbaycan ile Ermenistan arasında, Dağlık Karabağ ve Dağlık Karabağ’ı çevreleyen Ermeni kontrolündeki Azerbaycan toprakları’ndaki etnik çatışma ve toprak anlaşmazlığıdır. Artsah Cumhuriyeti fiilen bağımsızdır, ancak Ermenistan dahil hiçbir ülke tarafından tanınmamış bir cumhuriyettir. Çatışmanın kökeni, 20. yüzyılın başlarında ortaya çıktı. Sovyetler Birliği döneminde, Josef Stalin Dağlık Karabağ bölgesini, tarihsel olarak Ermeni ve çoğunluğu Ermeni nüfusu olan Sovyet Azerbaycan’da bir özerk oblast haline getirmeye karar verdi.Mevcut çatışma, 1988’de Karabağ Ermenilerinin, Karabağ’ın Sovyet Azerbaycan’dan Sovyet Ermenistan’a devredilmesini talep ettiği zaman başladı. Çatışma, 1990’lı yılların başlarında, geniş çaplı bir savaşa dönüştü.
1994 yılında imzalanan bir ateşkes, Bakü’nün statüko ile olan sıkıntılarını artırmasının yanı sıra, Erivan’ın sağlamlaştırma çabalarıyla çelişen yirmi yıllık göreceli istikrar sağladı. Nisan 2016’da yaşanan dört günlük bir gerginlik, ateşkesten sonra bugüne kadar yaşanan en şiddetli çatışma oldu. O zamandan beri, devam eden geniş çaplı düşmanlık tehlikesi büyük ölçüde arttı.
Azerbaycan-Ermenistan sınırının Tovuz bölgesinde Pazar akşamından bu yana Azerbaycan ve Ermenistan bölgesi arasında, ağır silahların da kullanıldığı çatışmalar sürüyor.
Dün sakin geçen günün ardından, bugün iki taraf da birbirini sivil yerleşim yerlerini vurmakla suçladı.
Şu ana kadar iki taraftan 16 asker ve 1 sivilin hayatını kaybettiği açıklandı.
Peki neden böyle bir dönemde, daha önce çatışma yaşanmayan bir bölgede iki ülke yeniden karşı karşıya geldi?
Uzmanlar çatışmanın büyümesini bekliyor mu? Bölge güçleri ne tepki verdi?
çatışmanın “savaş bölgesi” olan Dağlık Karabağ’da değil de Tovuz sınır bölgesinde yaşanıyor olmasının beklenmedik bir şey olduğunu, iki ülke arasındaki çatışmalarınsa “beklendik” bir durum.
Zamanlama olarak ise bölgedeki uzmanların, hem Ermenistan, hem de Azerbaycan liderlerinin koronavirüs salgını sürecini iyi yönetemediklerini, işsizliğin arttığını ve bu nedenle liderlerin halkın ilgisini başka yöne çekmek için böyle bir çatışmaya girmiş olabilecekleri yorumunu yaptıklarına dikkat çekiyor.
Uzmanların yaptığı bir diğer yorumsa, Ermenistan ve Azerbaycan’ın bölgede etkin olan Rusya, İran ve Türkiye gibi ülkelerin nabzını yoklamak için ara ara bu tarz çatışmalara girdikleri yönünde.
Pazar günü başlayan ve ağır topların da kullanıldığı çatışma şu an başka bölgeye yayılmış değil.
Ancak çözülmemiş olan Dağlık Karabağ sorunu nedeniyle iki ülkenin karşı karşıya geldiği bu tarz çatışmalara endişeyle yaklaşılıyor.
Dağlık Karabağ, uluslararası arenada Azerbaycan’ın parçası olarak tanınıyor, ancak bölge burada yaşayan etnik Ermenilerin kontrolünde.
Azerbaycan’da savaş yanlısı sokak gösterileri
Azerbaycan’da binlerce gösterici iki gecedir sokaklara çıkarak, Ermenistan ile sınırdaki çatışmalar nedeniyle savaş açılmasını isteyen gösteriler düzenliyor.
Dün başkent Bakü’de yürüyen göstericilerin bir kısmı parlamento binasına girerken, hükümete orduyu harekete geçirmesi çağrısında bulundu.
Güvenlik güçleri, göstericileri dağıtmak için göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su kullandı.
Bazı tahminlere göre gösteriye katılanların sayısı 30 bin kişiye ulaştı. Bu son yıllarda yapılan en büyük gösteri olarak değerlendiriliyor.
Minsk Grubu’nun çözüm önerileri
Minsk Grubu, son yıllarda Dağlık Karabağ sorununun taraflarına çok sayıda çözüm önerisi sundu. Tarafların ya biri ya diğeri ya da her ikisinin birden çeşitli sebepler öne sürerek reddettiği bu öneriler, şu başlıklar altında toplanabilir:
‘Adım Adım’ (Step by Step) Yaklaşımı:
Adım Adım Yaklaşımı uyarınca, öncelikle Azerbaycan’ın işgal altındaki toprakları üzerindeki Ermeni işgali sona erdirilecek, yerlerinden olmuş Azeri halkı evlerine geri dönecekti. Ekonomik ve insani ilişkiler yeniden kurulacak, daha sonra Dağlık Karabağ’ın statüsüne karar verilecekti. Ermenistan, Dağlık Karabağ’ın konumunu garanti altına almadan elindeki önemli bir kozu kaybedeceği için bu öneriyi reddetti.
‘Paket Anlaşma’ (Package Deal) Önerisi:
Paket Anlaşma Önerisi, esasen Dağlık Karabağ’ın statüsü ve Ermeni askerlerinin bölgeden geri çekilmesi gibi kapsamlı sorunların tamamının bir arada çözülmesini planlanıyordu. Bu öneri, savaşta evlerini terk etmek zorunda kalan Azeri aileler Dağlık Karabağ’a geri dönmeden bölgenin statüsünü tartışmaya hazır olmayan Azerbaycan tarafından reddedildi.
‘Ortak Devlet’ (Commonwealth) Önerisi:
Ortak Devlet Önerisi, Azerbaycan ve Dağlık Karabağ’ın ortak federal bir devlet kurması yönündeydi. Azerbaycan öneriyi reddetti.
Türkiye`nin aktüel çatışmalardaki rolü ise daha da ilginç. Türkiye Minsk Grubu üyesi yani arabulucu durumda. Halbuki tüm göstergeler ve açıklamalar Türkiye iki ülke arasındaki anlaşmazlıkta tarafını çok net belli etmiş durumda. Tüm Uluslararası güçler Barış ve çatışmasızlık önermesine rağmen Türkiye belki de aradığı Savaşı bu şekilde bulacak.
Sonhaber
