Ukrayna’nın NATO ittifakına yanaşma çabaları ülkenin doğusunda Donbass bölgesinde yaşanan çatışmalar düzleminde Rusya tarafından dikkatle izleniyor.
Tarafların karşılıklı açıklamalarının yanı sıra Rus medyasında da Ukrayna NATO ve Rusya ilişkilerinin jeopoltik düzlemde alacağı seyir enine boyuna tartışılıyor.
Rus basının amiral gemisi Kommersant’ta yer alan bir haber analizde, Donbass ile ilgili müzakerelerin artık müzakere olmaktan çıktığı, ne Normandiya formatında ne de irtibat grubunda üzerinde mutabık kalınacak hiçbir şeyin kalmadığı vurgulaarak tüm bu kazaımların tek taraflı olarak herkesin gözü önünde tam anlamıyla yırtılıp atıldığı belirtiliyor.
Bu arka plana karşı Kiev, Batı’nın yardımıyla Ukrayna’yı NATO’ya katılmaya ikna etmeye çalışıyor.
Olayların gelişimi, 2008’de Gürcistan’da Güney Osetya’da yaşanan savaştan önceki duruma benzemeye başlıyor.
Bölgede 2019 yılında varılan süresiz ateşkes anlaşması, karşılıklı ihlallerle sarsılmış durumda.
27 Temmuz 2020 tarihinde taraflar arasında imzalanan ateşkes metni ve bu metni güçlendirme için varılan kararların bazıları 27 Mart’ta Ukrayna Savunma Bakanlığı tarafından değiştirldi.
Minskte yapılan Normandiya formatı da (Almanya, Rusya, Ukrayna, Fransa) tartışma konusu haline geldi. Ukrayna’dan yapılan çelişkili açıklamalarda, karantina bahane edilerek Kiev, Doğu Ukrayna’daki durumu çözmek için irtibat grubu TCG’nin buluşma yerini değiştirmeye karar verdi. Pandemiden önce grup, Minsk anlaşmalarının imzalandığı Belarus başkentinde bir araya geldi. Ama dahası, Ukrayna’nın Yeniden Entegrasyondan Sorumlu Başbakan Yardımcısı Alexei Reznikov, Ukraynalı müzakerecilerin “Rusya Federasyonu’nun etkisi altında olan” Belarus’un düşman söylemi “nedeniyle Belarus’a gitmeyeceklerini söyledi.
Kiev’e cevabı Kremlin sözcüsü Dimitri Peskov verdi. Peskov, “Grup üçlü, bu yüzden burada iki ülkenin daha pozisyonunu belirlemek gerekecek,” dedi ve böyle bir pozisyonun “henüz mevcut olmadığına” dikkat çekti.
Kiev yönetimi mevcut müzakere yöntemlerini işlevsiz hale getirirken bilinçli olarak müzakere platformları felç olurken, Ukrayna Batı’yı çatışmaya dahil etmeye odaklandı.
Tüm çalışmalar NATO üzerine yoğunlaştırıldı.
Ukrayna cumhurbaşkanının NATO genel sekreteri ile yaptığı 6 Nisan’daki telefon görüşmesi hakkında yayınlanan mesajda Zelenski: ‘Ordumuzu ve savunma sektörümüzü reforma tabi tutmaya çalışıyoruz, ancak reformlar tek başına Rusya’yı durduramaz. Donbass’taki savaşı sona erdirmenin tek yolu NATO’dur. NATO Üyelik Eylem Planı (MAP) Rusya Federasyonu için gerçek bir sinyal olacak” dedi.
Ukrayna’nın doğusu savaşa hazırlanıyor
Stoltenberg yanıt olarak şunları vurguladı: “NATO, Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini kesinlikle desteklemektedir” ve onunla “yakın ortaklığı taahhüt etmektedir”. Ayrıca Twitter’da Volodymyr Zelenskiy’i “Rusya’nın bölgede ve Ukrayna sınırları yakınında askeri faaliyetlerine ilişkin ciddi endişelerini dile getirmek” için aradığını kaydetti. Kiev’in ittifaka üye olma ihtimalinden bahsetmedi.
Salı günü Zelensky’nin basın servisi, cumhurbaşkanının Kanada Başbakanı Justin Trudeau ile yaptığı telefon görüşmesinde NATO üyeliğinde Ukrayna’ya yardım etme talebini yinelediğini söyledi: “Ukrayna’nın özel bir ortağı olarak Kanada, destek veren müttefikler arasında liderlik gösterebilir. Ukrayna için MAP kararı … Kanada’nın yardımı, gerçek dostların desteğinin önemli bir işareti olacaktır. ” Bir gün önce Vladimir Zelensky, İngiltere Başbakanı Boris Johnson ile yaptığı görüşmede aynı isteği yaptı.
Washington’dan gelen açıklamalara göre Ukrayna’nın NATO üyeliğiyle ilgili görüşmeler, Kiev tarafından istenen sonucu henüz vermedi.
Beyaz Saray sözcüsü Jen Psaki 6 Nisan’da (Interfax’tan alıntılayan) bir brifingde, “Amerika Birleşik Devletleri Kiev’e destek sağlıyor, ancak Ukrayna’nın NATO’ya katılımına ilişkin karar Kuzey Atlantik İttifakı’nın liderliğinin yetkisindedir” dedi. Ukrayna ile bu niyeti uzun zamandır tartışıyoruz, onu güçlü bir şekilde destekliyoruz, onunla etkileşim kuruyor ve ona karşı istikrarsızlaştırıcı eylemleri püskürtmek için çalışıyoruz. Ancak bu konuda karar verecek olan NATO’dur. ”
Moskova, Ukrayna faaliyetine her zamanki gibi tepki gösterdi. Rusya Devlet Başkanı Dimitri Peskov, Ukrayna’nın ittifaka girmesinin ülkede barışa yardımcı olacağından şüphe ettiğini belirterek:
“Bu, durumu daha da kötüleştirecek, çünkü NATO’ya katılmaktan bahsederken hiçbir şekilde halkın görüşlerinden soyutlanmamalı. Ve kendi kendini ilan eden cumhuriyetlerdeki birkaç milyon insanın fikrini sorarsanız, böyle bir NATO üyeliğinin bu insanlar için derinden kabul edilemez olduğunu anlayacaksınız. ” dedi.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergei Lavrov, Ukrayna konusunda çok daha sert konuştu.
Donbass’taki müzakere durgunluğunu ve tırmanışını yorumlayarak, Batı’yı “Ukrayna’yı kendine getirmeye” çağırdı. “Maalesef, Normandiya formatına şu ya da bu kapasitede her karşılaşıldığında, ister dışişleri bakanlıklarının liderleri, temsilcileri, çalışanları düzeyinde olsun, Fransız ve Alman meslektaşlarımızın Ukrayna’yı masaya getirmek için güçlü eylemlerini görmüyoruz. Ve şimdi bunun acilen yapılması gerektiğine dair çok fazla kanıt var ”dedi.
Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmitry Kuleba, Twitter üzerinden Rus bakana cevap verdi: “Geçen hafta, Ukrayna’nın tüm ortaklarının Rusya Federasyonu’nun aklını başına getirmesi gerektiğini çok iyi bildiklerini gösterdi. Zaten yapıyorlar. Aksine Ukrayna’nın ağırlığı olumlu olarak belirtiliyor. Rusya Federasyonu’nun Ukrayna’ya “saldırgan” imajını empoze etme girişimi şimdiden başarısız oldu. Rusya Federasyonu’ndaki televizyon izleyicilerine sadece yüksek sesle açıklamalar yapıldı ” dedi.
Donbass’ta yaşanan olaylar Deja-Vu gibi
Donbass’ın krizi çerçevesinde gelişen olaylar akıllara şu anda Ukrayna’da Ulusal Reform Konseyi’nin yürütme komitesi başkanı olarak görev yapan dönemin Gürcistan Cumhurbaşkanı Mikheil Şaakaşvili’nin 2008 yılında Gürcistan’ın aktif olarak NATO üyeliği için yürüttüğü eylem planı hatırlatıyor. O dönem Gürcistan başkanı olan Şaakaşvili, Tiflis’in şimdi Kiev’in olduğu gibi, Nisan ayı başlarında Bükreş’te düzenlenen zirvede yer almasını umuyordu.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin daha sonra ittifakı bu adımdan caydırmak için Romanya başkentine gitti. Putin, Rusya-NATO konseyinin kapalı bir toplantısında daha sonra Kommersant’a verdiği demeçte, Moskova’nın NATO bloğun sınırlarına yaklaşımını gerçek bir tehdit olarak algıladığı ve bu durumun devam etmesi halinde, Abhazya ve Güney Osetya’nın bağımsızlığı tanınana kadar tepki vereceği konusunda uyardığını söylemişti.
O dönem Ukrayna’ya atıfta bulunan Putin, Amerikalı meslektaşı George W. Bush’a şunları söyledi: ‘Anlıyorsun George, Ukrayna bir devlet bile değil! Ukrayna nedir? Topraklarının bir kısmı Doğu Avrupa’dır ve bir kısmı ve önemli kısmı bizim tarafımızdan bağışlanmıştır! ‘
Tüm bu yaşananların ışığında NATO Üyelik Eylem Planı yerine Ukrayna ve Gürcistan NATO’dan kesinlikle ittifaka üye olacaklarına dair bir güvence aldılar. Bundan sonra, Güney Osetya ve Abhazya’daki çatışmaların sıcaklığı hızla artmaya başladı ve hepsi Ağustos savaşı ve Abhazya ve Güney Osetya’nın bağımsızlıklarının Rusya tarafından tanınmasıyla sona erdi.
Ukrayna’nın Donbass sorununu çerçevesinde arkasına başta ABD olmak üzere İngiltere ve NATO üyesi devletlerin gücünü alan Ukrayna, Rusya’nın kesinlikle kırmızı çizgisi olarak ilan ettiği alanda sanki 2008 yılında Gürcistan’ın yaptığı hatayı tekrarlamak istiyor.
Ancak bir fark var. 2008 yılında Türkiye boğazları ABD savaş gemilerine kapatarak tarafsızlığa vurgu yapmış ve Rusya’nın bir nevi karşısında pozisyon almamıştı.
Türkiye’de son günlerde köpürtülen Montrö Boğazlar Sözleşmesi tartışmalarının sadece AKP rejiminin ülke içi politik konuları olarak görmemek gerekiyor.
Ukrayna ve Rusya arasında yaşanan gerilimde Erdoğan rejiminin bozulan batı ittifakı ile olan ilişkilerini düzeltebilmek için ne kadar ileri gidebileceği ve Erdoğan’ın Rusya’yı ne kadar karşısına alacağı zaman içerisinde daha net anlaşılacak.
