Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Teklifi Derneklerde Neler Getiriyor?

HomeForum

Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Teklifi Derneklerde Neler Getiriyor?

Hazırlayan: Av. Kerem Dikmen / Kaos GL Hukuk Koordinatörü

 

Türkiye sivil toplumunun 17 Aralık gündemi, TBMM Başkanlığına 16 Aralık 2020

akşam saatlerinde sunulan ve ertesi gün yaygınlaşan kanun teklifi ile hareketlendi.

Adı kitle imha silahlarından bahsetse de teklifte yer alan 43 maddeden yalnızca altısı

buna ilişkin. Yani kanunun adı ile düzenlediği alan arasında nicel bir ilişki kurmak zor.

Buna rağmen teklif, dernekleri doğrudan ilgilendiren Dernekler Kanununun yedi,

dernek faaliyetlerini ilgilendiren Yardım Toplama Kanununun ise dört maddesini

değiştiriyor. Yani aslında teklifin genel gerekçe kısmında ifade ettiği amaçtan başka

amaçları da kapsadığını söylemek zor olmaz.

 

Yardım toplama kanunu çerçevesinde etkinlik göstermeyen derneklerin bu kanun

teklifinden etkilenmesi düşük ihtimal. Bununla birlikte örneğin trans uyum

operasyonları için internet üzerinden yardım toplayan translar veya gene internet

kanalıyla yardım toplayan dernekler açısından teklifin yedinci maddesi, yardım

toplama işleminin yapıldığı URL’ye erişimin İçişleri Bakanlığı veya valiliklerin talepleri

üzerine sulh ceza hakimliklerince engellenmesine karar verme ihtimalini doğuruyor.

Teklifin onuncu maddesi ile izinsiz yardım toplayanlara verilen 700 TL tutarındaki idari

para ceza miktarı, internet ortamında izinsiz yardım toplayanlar için 10.000 – 200.000

TL, fiziki ortamda izinsiz yardım toplayanlar içinse 5.000 – 100.000 TL aralığına

yükseltiliyor.

 

Belirtildiği üzere teklifin asıl düzenleme alanı dernekler kanunu. Merkezi yurtdışında

bulunan dernek ve vakıflar doğrudan kapsama alanına alınmış oluyor. Aşağıdaki

değişiklik teklifleri ile birlikte değerlendirildiğinde bunun “zaten olan bir durum”u bir

kere daha vurgulamaktan başka anlamlar taşıdığı açık. Yurtdışında bulunup Türkiye’de faal olan bütün temsilciliklerin dağıttığı fon ve hibeler de bu kanun

kapsamında özel bir denetime tabi tutulacak.

 

Teklif Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yer alan

suçlar ile Türk Ceza Kanununda yer alan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve

ticareti veya suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçlarından mahkum

olanlar derneklerin genel kurul dışındaki organlarında, yani dernek yönetim, denetim

veya varsa disiplin kurullarında görev almasını yasaklıyor.

 

Teklifle sivil alana getirilen bir diğer önemli düzenleme İçişleri Bakanlığınca yapılan

denetimlerin bundan böyle rutin denetimlere evrilmesi.

 

Bilindiği gibi artık dernekler bazen Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlükleri bazen de

doğrudan İçişleri Bakanlığı denetçileri tarafından denetlenebiliyorlar. Ancak bu

periyodik değil belirli bir karar üzerine veya şikayet üzerine yapılan denetimler. Teklif

yasalaşırsa artık derneklerin her sene denetlenmesi rutin olacak, denetlenmeme ise

istisna. Ve bu istisnanın süresi hiçbir biçimde üç seneyi aşamayacak. Nefret

söyleminin yayılması ve teşvik edilmesi yönündeki devlet politikası gözetildiğinde

bundan böyle LGBTİ+ derneklerin her yıl rutin olarak denetleneceğini söylemek

mümkün.

Üstelik İçişleri Bakanlığı ve dernek denetçileri dışındaki kamu görevlilerine de bu

denetim yaptırılabilecek. Bu da polis, jandarma, bekçiler dahil olmak üzere kamu

görevlisi sıfatı taşıyan herkesin bu denetimi yapabilmesi anlamı taşıyacak. Bu

denetimlerde bilirkişi de görevlendirilebilecek.

 

Teklifin Dernekler Kanununun 19. maddesini değiştiren 13. maddesinin bir diğer

özelliği, denetlenen dernekle ortaklığı bulunan derneğin de denetlenmesini

otomatikman sağlaması. Dolayısıyla bir dernek başka bir derneğe hibe vermiş ise

veya herhangi bir ortak çalışma tarih etmişse, denetlenen dernekten yola çıkılarak

diğer bütün derneklere denetimin yolu açılmış olacak.

 

İçişleri Bakanı’na Dernek Faaliyetlerini Durdurma Yetkisi

Teklif, Dernekler Kanununa 30/A sayılı madde ekleyerek masumiyet karinesini başka

diğer kanunlarda olduğu gibi bir kere daha ortadan kaldırıyor. Buna göre dernek

yöneticileri hakkında Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun

kapsamında yer alan suçlar ile Türk Ceza Kanununda yer alan uyuşturucu veya uyarıcı

madde imal ve ticareti veya suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama

suçlarından soruşturma açılmışsa İçişleri Bakanının bu yöneticileri görevden

uzaklaştırma veya dernek faaliyetini durdurma yetkisi olacak. Dikkat edilirse bir

mahkumiyet değil, İçişleri Bakanı tarafından görevlendirilecek bir kolluk görevlisinin

hazırlayacağı fezleke ile soruşturma açılması bile bu görevden uzaklaştırma veya

faaliyet durdurma kararı için gerekçe teşkil edecek. Kararın 24 saat içinde hakim

onayına sunulması gerekecek.

 

Buna göre örneğin bir derneğin yöneticisi hakkında terör propagandası ve bu suçun

özel bir görünüm şekli olan finansman iddiasıyla İçişleri Bakanı soruşturma

başlatılması talimatı verip, kendi talimatına dayalı olarak o yöneticinin yönetim kurulu

üyesi olduğu derneğin faaliyetlerini durdurabilecek.

 

Yurtdışından alınan veya yurtdışına yapılan yardımlarla ilgili bildirim kurallarına

aykırılık hallerinde de ceza sınırları teklifle yükseltiliyor. Buna göre üçe aya kadar olan

hapis cezası üç aydan bir yıla kadar olarak değiştiriliyor. Teklif diğer bazı kanunlarda

da değişik getiriyor ancak dernekler açısından özellik taşıyan temel maddeler bunlar

guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments