Yoksulluk derinle┼čiyor, enflasyona tatil yok: %80.2

HomeEkonomi

Yoksulluk derinle┼čiyor, enflasyona tatil yok: %80.2

Mustafa S├Ânmez

Eme─čin katma gelir i├žindeki pay─▒ y─▒l─▒n ikinci ├žeyre─činde y├╝zde 25,4ÔÇÖe gerileyerek AKP d├Ânemindeki en d├╝┼č├╝k seviyeyi kaydetti.

Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ ve milletvekili se├žimlerine art─▒k aylar─▒n kald─▒─č─▒ T├╝rkiyeÔÇÖde, ekonomi tamamen se├žim sand─▒─č─▒na odakl─▒ y├Ânetilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒yor. Y├╝ksek enflasyon ve y├╝ksek d├Âviz a├ž─▒─č─▒na ra─čmen canl─▒ tutulmaya ├žal─▒┼č─▒lan ekonomi, se├žmenin ├Âfkesini kontrol etme ├žabas─▒nda ama son tahlilde dur durak bilmeyen fiyat art─▒┼člar─▒na gelirler yetmeyince sonu├ž yoksulla┼čman─▒n derinle┼čmesinden ├Âteye gidemiyor.

├ľzellikle son dokuz ayda h─▒zl─▒ bir tempo ile y├╝kselen t├╝ketici enflasyonu, a─čustos ay─▒nda da pek yava┼člamad─▒ ve ayl─▒k y├╝zde 1.46 art─▒┼č─▒n ard─▒ndan y─▒ll─▒─č─▒ y├╝zde 80,21’e ├ž─▒kt─▒.

T├╝ketici sepetinin a─č─▒rl─▒kl─▒ ayaklar─▒n─▒ olu┼čturan g─▒da ve konut harcamalar─▒nda k├╝├ž├╝k de olsa art─▒┼člar a─čustosta da s├╝rd├╝. Ula┼čt─▒rmada temmuzda oldu─ču gibi art─▒┼č de─čil, k├╝├ž├╝k de olsa bir d├╝┼č├╝┼č ya┼čand─▒. Giyim fiyatlar─▒ sadece y├╝zde 1.2ÔÇÖlik art─▒┼č ya┼čad─▒. Mobilya, ev e┼čyalar─▒, lokanta, otel vb. hizmetlerde ise daha y├╝ksek art─▒┼člar kaydedildi. E─čitim harcamalar─▒nda ise yakla┼čan yeni e─čitim y─▒l─▒ nedeniyle y├╝zde 6.5ÔÇÖlik, sa─čl─▒kta da y├╝zde 7ÔÇÖlik bir art─▒┼č kaydedildi.

G─▒da fiyatlar─▒ a─čustosta ayl─▒k y├╝zde 0.9 art─▒nca y─▒ll─▒─č─▒ da y├╝zde 90.3 olarak ger├žekle┼čti. G─▒da sepetinde yer alan ve alt gelir grubu t├╝ketici i├žin en ├Ânemli harcama maddesi olan ekmek fiyatlar─▒n─▒n y─▒ll─▒k y├╝zde 101ÔÇÖin ├╝zerinde artmas─▒, tek ba┼č─▒na ├Ânemli bir alarm verici unsur.

1 Eyl├╝lÔÇÖde a├ž─▒klanan, dolay─▒s─▒yla a─čustos kay─▒tlar─▒na girmeyen evlerde kullan─▒lan elektrik ve do─čalgaza yap─▒lan zamlar, eyl├╝l enflasyonuna yaz─▒lacak. Konut harcamalar─▒n─▒n en ├Ânemli gider kalemlerinden biri olan enerji fiyatlar─▒ndaki sert art─▒┼č, a─čustosa kaydedilmeyince konut grubundaki art─▒┼člar ayl─▒k y├╝zde 2ÔÇÖde kald─▒. Bu grupta kira art─▒┼člar─▒ sa─čl─▒kl─▒ ├Âl├ž├╝lemedi─či i├žin grubun y─▒ll─▒k fiyat art─▒┼č─▒ y├╝zde 72 dolay─▒nda g├Âr├╝n├╝yor.

D├╝nya enerji fiyatlar─▒n─▒n t─▒rmanmas─▒n─▒n da etkisiyle son aylar─▒n enflasyon ├Ânc├╝s├╝ ula┼čt─▒rmada, ge├žen ayda ya┼čand─▒─č─▒ gibi a─čustosta da art─▒┼č de─čil, d├╝┼č├╝┼č ya┼čand─▒. D├╝nya enerji fiyatlar─▒ndaki g├Âreli gev┼čeme, benzin ve motorin fiyatlar─▒nda k─▒smi indirimleri getirdi, otomobil fiyatlar─▒ ise yaz tatiline ├ž─▒kt─▒ denebilir ve ula┼čt─▒rma grubunda a─čustos fiyat de─či┼čimi y├╝zde 1.8 azalma ┼čeklinde ger├žekle┼čti. Yine de ula┼čt─▒rman─▒n y─▒ll─▒k fiyat art─▒┼č─▒ h├ól├ó y├╝zde 117 gibi fla┼č bir noktada.

Dayan─▒kl─▒ t├╝ketim mallar─▒nda ise aylard─▒r hi├ž gev┼čeme ya┼čanm─▒yor ve a─čustosta da mobilya, beyaz e┼čya, elektronik gibi maddelerde ayl─▒k art─▒┼č y├╝zde 3.3 dolay─▒nda ger├žekle┼čti ve y─▒ll─▒─č─▒ y├╝zde 92ÔÇÖyi ge├žti.

Turizmdeki y├╝ksek sezonun etkisiyle lokanta ve konaklama fiyatlar─▒ da a─čustosta ayl─▒k y├╝zde 3.3 artt─▒ ve y─▒ll─▒k art─▒┼č y├╝zde 81ÔÇÖe yakla┼čt─▒.

T├╝ketici fiyatlar─▒ a─čustosu k├╝├ž├╝k bir art─▒┼čla ge├žerken ayn─▒ ┼čey ├╝retici ya da sanayici fiyatlar─▒nda ya┼čanmad─▒. Temmuzda y├╝zde 5 dolay─▒nda artarak y─▒ll─▒─č─▒ y├╝zde 145ÔÇÖe yakla┼čan yurt i├ži ├╝retici fiyatlar─▒ (Y─░-├ťFE), a─čustosta da t─▒rmand─▒. Sanayiciler, ├╝r├╝nlerine a─čustosta ayl─▒k y├╝zde 2.5 dolay─▒nda zam yapt─▒lar ve y─▒ll─▒k fiyat art─▒┼člar─▒ y├╝zde 144 gibi ├žarp─▒c─▒ bir noktaya ula┼čt─▒.

├ťretici fiyatlar─▒, gecikmeli bir ge├žirgenlikle t├╝ketici fiyatlar─▒na belli ├Âl├ž├╝lerde yans─▒yor. Eyl├╝l ve sonras─▒nda t├╝ketici fiyatlar─▒nda ya┼čanacak ├Ânemli fiyat art─▒┼člar─▒nda bu bas─▒nc─▒n da etkisi olacak.┬á ├ľte yandan y├╝zde 150ÔÇÖye ula┼čan ├╝retici fiyatlar─▒, gelecek y─▒la ait, ÔÇťYeniden De─čerlenme Oran─▒ (YDO)ÔÇŁ i├žin bir g├Âsterge. Kamunun ├╝retti─či ├že┼čitli mal ve hizmetlere, YDO kadar, yani ├╝retici fiyatlar─▒n─▒n 12 ayl─▒k ortalamas─▒ kadar zam yap─▒l─▒yor. Bu da devletin vergi, har├ž, ceza alacaklar─▒ndan kamu ula┼č─▒m fiyatlar─▒na kadar bir├žok mal ve hizmete tahminen y├╝zde 125 oran─▒nda zam yap─▒lmas─▒ anlam─▒na geliyor ki, 2023 sadece bu nedenle enflasyon ate┼činin yava┼člamayaca─č─▒ bir y─▒l olacak.

Y├╝zde 80 basama─č─▒na kurulan t├╝ketici enflasyonu ile ├žal─▒┼čan s─▒n─▒flar─▒n ba┼č etmesi m├╝mk├╝n de─čil. ├ç├╝nk├╝ yap─▒lm─▒┼č g├Âr├╝nen ├╝cret, maa┼č d├╝zenlemelerine ra─čmen gelir art─▒┼člar─▒ enflasyon art─▒┼č─▒n─▒n bir hayli gerisinde kal─▒yor ve reel gelir h─▒zla eriyor, g├Âreli yoksulla┼čma derinle┼čiyor. Bu durum, y─▒l─▒n ilk yar─▒s─▒ i├žin a├ž─▒klanan Gayri Safi Yurt ─░├ži Has─▒la (GSYH) verilerinden de teyit edildi. T├╝rkiye ─░statistik KurumuÔÇÖnun a├ž─▒klad─▒─č─▒ ÔÇťGelire G├Âre GSYHÔÇŁ serisi gelirin, i┼čg├╝c├╝ ve i┼čletme art─▒─č─▒ olarak payla┼č─▒m─▒nda i┼čg├╝c├╝n├╝n pay─▒n─▒n sert bi├žimde geriledi─čini ortaya koydu. Bu, g├Âreli yoksulla┼čman─▒n resmi kay─▒tlara da girmesi demek.

Cumhurba┼čkan─▒ Recep Tayyip Erdo─čanÔÇÖ─▒n se├žim sand─▒─č─▒na giderken y├╝ksek enflasyon, b├╝y├╝k d├Âviz a├ž─▒─č─▒ ve Hazine a├ž─▒klar─▒na ra─čmen ekonomiyi canl─▒ tutma h─▒rs─▒, GSYH verilerinde art─▒┼č─▒ getirdi. 2021 y─▒l─▒ GSYH b├╝y├╝mesi y├╝zde 11,4 olarak ger├žekle┼čtikten sonra 2022ÔÇÖnin ilk yar─▒s─▒n─▒n b├╝y├╝me oran─▒ da y├╝zde 7,5 gibi ├Ânemli bir noktada.

Ku┼čkusuz madalyonun bu parlak g├Âr├╝nt├╝s├╝n├╝n r├╝zg├ór─▒, s├╝rd├╝r├╝lebilir ├Âzellikte de─čil. Bu b├╝y├╝me, a─č─▒rl─▒kla, y├╝ksek enflasyon kar┼č─▒s─▒nda TL birikimlerini koruma kayg─▒s─▒ olanlar─▒n mala h├╝cumlar─▒yla ve ucuzlat─▒lm─▒┼č ihracatla ger├žekle┼čti. D├Âvize m├╝dahalelerin yol a├žt─▒─č─▒ bilinmezlikleri de dikkate alan TL birikim sahipleri konut, otomobil, dayan─▒kl─▒ ev e┼čyalar─▒ sat─▒n alarak birikimlerini de─čerlendirebileceklerini d├╝┼č├╝nd├╝ler. ├ľzellikle pandemi nedeniyle ertelenmi┼č harcamalar zincirinden bo┼čand─▒. B├╝t├╝n bu endi┼čeli t├╝ketim, sanayi ve hizmetler kesimine b├╝y├╝me r├╝zg├ór─▒ oldu. Bunun yan─▒ s─▒ra, TLÔÇÖnin de─čer kayb─▒ndan rekabet g├╝c├╝ edinen ihracat, fiyat k─▒rma pahas─▒na t─▒rmand─▒ ve sanayi b├╝y├╝mesinin yelkenlerine r├╝zg├ór oldu.

Ne var ki bu b├╝y├╝menin beraberinde ├╝retti─či y├╝ksek enflasyon, s├╝rd├╝r├╝lemez cari a├ž─▒k ve Hazine a├ž─▒klar─▒ y─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒ i├žin b├╝y├╝menin s├╝rebilece─či ├╝midini veremiyor.

─░├ž t├╝ketim ate┼činde pi┼čen, b├╝y├╝yen pastan─▒n payla┼č─▒m─▒ ise b├╝y├╝k bir adaletsizlik i├žinde ger├žekle┼čti. ─░┼čg├╝c├╝ ├Âdemelerinin katma gelirdeki pay─▒ 2019 y─▒l─▒ ikinci ├žeyrekte y├╝zde 36,8 iken ├╝├ž y─▒l sonra 2022 y─▒l─▒ ikinci ├žeyrekte y├╝zde 25,4ÔÇÖe geriledi. Pandemi ├Âncesinde y├╝zde 45 olan net i┼čletme art─▒─č─▒ (sermaye pay─▒) ├╝├ž y─▒lda y├╝zde 54ÔÇÖe y├╝kseldi.

Pandemi ve y├╝ksek enflasyon, eme─čin pay─▒n─▒ keskin bi├žimde d├╝┼č├╝r├╝rken b├Âl├╝┼č├╝m ili┼čkilerinin daha da k├Ât├╝le┼čmesine yol a├žt─▒. Y├╝zde 25,4ÔÇÖl├╝k emek pay─▒ son 20 y─▒l─▒n en d├╝┼č├╝k d├╝zeyi. 2002 y─▒l─▒ ikinci ├žeyrekte eme─čin katma gelir i├žindeki pay─▒ y├╝zde 29,2 idi. Y├╝zde 25,4 AKP d├Ânemindeki en d├╝┼č├╝k d├╝zeydir.

─░┼čg├╝c├╝ pay─▒ndaki bu gerilemeye kar┼č─▒l─▒k, a─č─▒rl─▒kl─▒ k─▒sm─▒n─▒ finans sekt├Âr├╝n├╝n, bankalar─▒n olu┼čturdu─ču sermaye kesiminin ÔÇťnet i┼čletme art─▒─č─▒ÔÇŁ ise ├Âzellikle son bir y─▒lda ola─čan├╝st├╝ b├╝y├╝d├╝. Bu b├╝y├╝k gelir u├žurumuna neden olan ├╝├ž ana etkeni Prof. Dr. Korkut Boratav ┼č├Âyle s─▒ral─▒yor: ÔÇťMerkez Bankas─▒, kamu bankalar─▒ ve SarayÔÇÖ─▒n ┼čirketlere aktard─▒─č─▒ ucuz, ├Âl├ž├╝s├╝z kredi pompalamas─▒; kamu maliyesi kaynaklar─▒n─▒n emek├žilerden esirgenmesi ve bu s├╝recin ka├ž─▒nmaz k─▒ld─▒─č─▒ enflasyon kar┼č─▒s─▒nda halk s─▒n─▒flar─▒n─▒n ├Ârg├╝ts├╝zl├╝─č├╝, ├žaresizli─či.ÔÇŁ

Boratav, ÔÇťVah┼či bir kapitalizm ortam─▒ ya┼čanmaktad─▒r. S├╝reci y├Ânetenler ise, SarayÔÇÖ─▒n yaratt─▒─č─▒ yukar─▒daki ├žer├ževe i├žinde bankalar, ┼čirketler ve holdinglerdirÔÇŁ diyor.

 

 

 

guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments