“Atalarımızın Yaşadığı Topraklar ve Soyağacımız”
1994 yılında bir vesile ile İnegöl’e gitmiştim. Şimdi aramızda olmayan (rahmetli) Çveneburi Hayri Hayrioğlu’nu da evinde ziyaret etmiştim. Hatırımda en çok kalan mütevazi kitaplığı ve kitaplarıdır. Kitaplarının tamamına yakına Gürcüce’ydi. Bu kitaplarından bazılarına ilişkin sordum. Hayri Hayrioğlu da sıkılmadan açıkladı. İlgimi en fazla çeken ince bir kitap oldu. Gürcistan coğrafyasında beş- altı kuşak yaşadıktan sonra İsrail’e yerleşen Musevî bir bayan tarafından yazılmıştı. Gürcüce, İbranice, İngilizce incecik bir kitaptı. Kitabı yazan kişi, sülâle geçmişini anlatıyordu. Aile bireylerinden bilgiler veriyordu. Aile bireylerine ilişkin fotoğraflara da yer veriliyordu bu kitapta. Hatta kitapta geleneksel kıyafetleri içinde bir Laz’ın çizilmiş resmi bile vardı. O günkü teknolojiyle ya teksir edilmiş ya da fotokopi ile çoğaltılmıştı. Hatırlayamıyorum şimdi. Belki de tiraji çok azdı. Ancak bir kişinin ailesinin gelecek kuşaklarına bırakabileceği güzel bir çalışma. Çok beğendim.
Ne yazık ki, Türkiye’de fotoğraf albümleri bile kayboluyor bir kuşak sonra. Yıllar önce, ben de geriye öyle bir çalışma bırakmaya karar vermiştim. İnterneti ve cep telefonunu bilmiyordum. Haberdar değildik.
Çok şükür ki, “bizde” de bu tür çalışmalar yayınlanıyor artık. Bu çalışmalara örnek bir eser, Faruk Benli imzasıyla 2005 yılında yayınlanmıştı. Kitabın adı, “Mamoylar Aile Tarihi” adını taşıyor.
Bu makalemde bu çalışmalardan bir tanesini kısaca tanıtacağım size kısaca. Kitap, bu makalemin başlığını taşıyor: “Atalarımızın Yaşadığı Topraklar ve Soyağacımız”.
Bu çalışmayı Sami Avcı yapmış. Arka kapak yazısında Sami Avcı’nın biyografisi hakkında bilgi veriliyor. Bu bilgileri kardeşi Münir Yılmaz Avcı kaleme almış:
“Sami Avcı 1930 yılında Mehmet Fevzi Avcı’nın sekiz çocuğundan ikincisi olarak Hopa’da dünya’ya geldi. Hayatının büyük bir bölümü Almanya’da geçmiş olmakla beraber şu anda Ankara’da yaşamını sürdürmektedir. Kendisi Hukuk Fakültesini bitirmiş olmasına rağmen, hiçbir zaman bu mesleği sürdürmesi kısmet olmadı.”
Ben, Sami Avcı’yı ilk defa 2005 yılında Gürcistan yolculuğumuz öncesinde Hopa’da tanıdım. Çelebi kişiliğiyle etrafına ışık saçıyordu.
Sami Avcı, “Atalarımızın Yaşadığı Topraklar ve Soyağacımız” adlı çalışmasında yalnızca kendi sülâle tarihlerine ilişkin bilgi vermiyor, aynı zamanda Kafkasya, Doğu Karadeniz, Lazika Krallığı ve Osmanlı Lazistan’ına ilişkin de irdelemelerde bulunuyor. Ulaşabildiği kaynaklardan da aktarmalarda bulunuyor.
Sami Avcı, kitabının önsöz bölümüne şu sözlerle başlıyor:
“Gençliğimden beri, ailemizin geçmişini tanıma özlemi içindeydim. Bu amaçla, olanak buldukça bilgi ve belgeleri daha o zamanlardan beri toplamaya başladıydım.”
Sami Avcı, köyü olan Azlağa (diğer adlarıyla “Abuislah” ve “Esenkıyı”) hakkında da bizleri aydınlatıyor:
“Köyde, Hıristiyanlık devrinden kalma iki kilise kalıntısından bahsedebiliriz. Bunlardan biri sahile yakın bulunuyordu. Bu kiliseye ait olduğu ( çocukluğumuzda) kesin olarak bilinen, birkaç iri taş da artık ortalarda görünmüyor. Hıristiyanlık devrinden kalma bir diğer kilise kalıntısı da “Dua Tepesi”nde (“Okhvame/ Oxvame/ ოხვამე”) bulunuyordu. Halk arasındaki söylemlere göre, yaşlı keşişler, ölümlerinin yaklaştığını hissettiklerinde Allah’a şükran için tepenin “Kopmuş” tarafındaki kayalıklardan ölüme atlıyorlarmış. Çocukluğumda, bir grup arkadaşımla birlikte “Okhvame”ye çıktığımızda, bu kilisenin temel duvarlarının bir bölümünü ben de gördüydüm. Hatta suyu akmakta olan basit bir çeşmesi de vardı.”
Kitapta köyde yaşayan aileler ve onların soyadları hakkında da kıymetli bilgiler veriliyor.
Sami Avcı, Soyağaları konusunda şöyle bir aktarmada da bulunuyor: A) En eski atalarımız: “Heçiyalar”, B) Âşık Hasanlar’ın ortaya çıkışı, C) Âşık Hasanlar (Âşık Hasanoğuları) Hopa- Esenkıyı’da, D) Yakın Atalarımız: Avcıoğuları (Abcepe).
Sami Avcı, sülâle ve ailesi hakkında kıymetli bir çalışma yapmış. Ailesinin çocuklarına çok kıymetli bir eseri şimdiden miras bırakmış.
Bu çalışma bir çok bakımdan bir örnek teşkil ediyor. Buna şüphe yok. Kitap, yalnızca bu aile bireyleri için değil, Kafkasya, Doğu Karadeniz, Gürcistan, Abhazya, Lazistan ve Hopa hakkında çalışma yapacaklara da oldukça faydalı bir eser. Nasıl bakacaklarını bilenlere önemli bir kaynak.
Bugünlerde delikanlılık günlerini yaşayan umçane Sami Avcı’ya uzun ömürler diliyorum. Aklına ve ellerine sağlık!
Sami Avcı’nın “Atalarımızın Yaşadığı Topraklar ve Soyağacımız” (K.Y.) adlı kitabı gibi, Faruk Benli’nin “Mamoylar Aile Tarihi” (K.Y.), Selma Koçiva’nın “Bedia Xala” (Kaldıraç) ve Ali İhsan Aksamaz’ın “Şanguli’nin Evlâdı: Faik Aksamaz” (Çıkrık) adlı kitaplarını da okumanızı tavsiye ederim.
(Bu makaleyi yıllar önce yazmıştım. Yeniden yayınlanması için gerekli düzeltmeleri yaptım.) Bir sonraki makalemde görüşmek üzere sağlıcakla kalın.
( 11 II 2015- 14 IV 2020)
Ali İhsan Aksamaz
