İstisnanın sonuna geldik
La Repubblica yakınıyor:
“Portekiz istisnasının sonuna geldik. Bütün Avrupa solunu kıskançlığa boğan sosyalist mucizenin de. Portekiz, 2011 itibarıyla AB, ECB ve IMF’li ‘siyah giyen adamların’ iflasın eşiğine gelmiş ekonomiye kan ve gözyaşı reçeteleri uygulamaya başladığı ve ulusal egemenliğin dahi tehlikeye girdiği o karanlık yıllardaki en hassas zamanlarda dahi muhafazakâr aşırıcılığın büyüsüne kapılmaktan kaçınan son kaleydi. … On yıldan biraz daha az süren bu mucize, Portekiz ekonomisini düzene sokmayı ve dengeli bir bütçe tesis ederken sosyal devleti de yeniden canlandırılmayı başaran Sosyalist lider António Costa eliyle ve büyük bir siyasi hünerle yaratılmıştı.”
Alışıldık dengeler tehlikede
Jornal de Notícias‘a göre, sağ popülist Chega’nın yükselişi Portekiz’in geleneksel siyasi yapısını sınıyor:
“André Ventura’nın partisi ülke genelinde kendini kabul ettirebildiğini kanıtladı. … Bu, iki partili sistemin sonu anlamına gelmiyor olsa da orta büyüklükte bir partinin dahi geleneksel dengeyi tehdit ettiğini açıkça gösteriyor. AD azınlık hükümetinin kurulabilmesi şimdilik garanti belki, ama devlet bütçesinin oylanması en büyük sınav olmayı sürdürüyor. Bu noktada Sosyalistlerin sağcı bir hükümete elini uzatması, partinin bir kısmı Chega’nın etkin rol üstlenmesini önlemek için bu stratejiyi savunsa dahi daha zor olacaktır.”
Ülke çıkmaza sürüklenmemeli
Público‘ya göre ılımlı partiler birlikte hareket etmeli:
“Yıl sonuna doğru yeniden seçimlere gidilmesine yola açabilecek bir yönetilemezlik senaryosu, liberal demokrasi cephesini terk ederek radikal bir politikayı hoşgörü, yurttaşlık ve toplumsal dayanışma ruhuna tercih eden Portekizlileri haklı çıkarmanın en iyi yolu olur. Hükümetler, tereddüt ve ihmalin günümüzde çok daha da yıkıcı bir hâl aldığını idrak etmeliler. Kritik sağlık ve eğitim alanlarında harekete geçmeli, göç gibi geçmişte nasıl görmezden gelinemiyorsa bundan sonra da gelinemeyecek yeni zorlukların mevcudiyetini kabul etmeliler.”
Kendi çıkarlarına ters
Portekiz ve İspanya muhabiri Rainer Wandler, Taz’da sağ popülistlerin seçimlerden güçlenerek çıkmasının mantıkla açıklanacak bir yanı olmadığını yazıyor:
“Seçmenin azımsanmayacak bir kesimi, otoriter ve ekonomik liberal programı kendi çıkarlarıyla bağdaşmayan aşırı sağcı bir oluşuma oy verdi. Trump, Milei, Meloni, Le Pen, AfD, İspanya’da Vox ve şimdi de Portekiz – ‘önce ekmek gelir, sonra ahlak’, derlerdi bir zamanlar. Bugün de nefret dolu ideolojiler önce geliyor. Feministler, LGBTIQ’lar, çevreciler, göçmenler – herkes suçlu ama gerçek suçlular masum: neoliberal politikalardan beslenenler, giderek büyüyen toplumsal uçurumun kazananları. Böyle sonuçlanan seçimlerden geriye bir tek çaresizlik kalıyor.”
Chega’nın başarısı yerleşik partilerin yenilgisi
Público, ılımlı partilerden sağ popülistlerin başarısını titizlikle analiz etmelerini istiyor:
“Artık basit yanıtların ya da demagojik tiratların beğenilmesini ya da ‘kimsenin dile getirmek istemediği’ hakiki ya da farazi sorunların ustalıkla istismar edilmesini eleştirmek yetmez. … Yarından tezi yok, demokrasi yanlıları Chega partisinin zaferini kendi yenilgileri gibi görmeli. İşte ancak o zaman çatışmayı uzlaşıya yeğleyen, yalanlara, manipülasyonlara ve düzenbazlıklara başvurmaktan imtina etmeyen ve ülke için en aşağılık içgüdülerini açığa vurmaktan başka bir hayırları dokunmamış olanların önünü kesmek üzere kendilerini baştan keşfedebilecekler.”
Karmaşık bir senaryo
El País’e göre, Chega tehlikeli ve kilit bir rol oynuyor:
“Luís Montenegro zorlu bir senaryoyla karşı karşıya. Zira kendi milletvekilleri ve onu desteklemeye hazır Iniciativa Liberal milletvekillerinin toplamı, mutlak çoğunluk için yeterli olmaktan hayli uzak. Bu da bütçeyi geçirmek için yeterli sayıya ulaşamayacakları anlamına geliyor. Geçmişte hükümetlerin düşmesinin nedeni de tam olarak buydu. 2022 seçimlerine Sosyalistlerin kendi bütçelerini geçirememeleri yüzünden gidilmişti. … Asıl sınavdan hükümetin 2025 yılı bütçe teklifini sunacağı sonbaharda geçilecek. … Hükümet, yasama dönemine erkenden son vererek yeniden seçimlere gidilmesinin anahtarını elinde tutan Chega’nın rehinesi haline gelecek.”
