Prensip olarak tavuk pilav yememek. Neden Vegan ?

HomeEkoloji

Prensip olarak tavuk pilav yememek. Neden Vegan ?

Güney Ulaş Türker

Döner, tavuklu pilav, sucuklu yumurta.. Bunlar çoğumuzun hayatını güzelleştiren üzerine para verseler dahi vazgeçmeyeceğimiz birkaç şey.

Ancak bir insan grubu var ki garip veya bir tık saçma gelebilecek şekilde saydıklarımı yemiyor ve bunları yemenin yanlış olduğunu durmadan söylüyor,bunlar:
Dünya nüfusunun %10-%14 ünü oluşturan veganlar ve vejetaryenler.

Öncelikle vegan veya vejetaryen ne demek?

Vejetaryen:Hiçbir hayvanın etini tüketmeyen kişi.
Vegan:Hayatının her kısmında hayvan kullanımını olabildiğince en aza indiren kişi. Veganlar Et,süt,yumurta ve kürk gibi ürünler tüketmez/kullanmaz.

Peki neden bu kadar çok kişi hayatlarını bu denli kısıtlayan bir yaşam biçimine geçiyor ?

Bir insanı vegan veya vejetaryen yapan 3 temel motivasyon var:

Hayvan Hakları,Çevre ve Sağlık

Hepsini genel hatlarıyla şöyle açıklayabiliriz.

Hayvan Hakları

Diyelim arabayla hızlı bir şekilde yolda gidiyorsunuz.Önünüze iki yol var birinde bir kedi yeni doğum yapmış ve yavrularını emziriyor, diğer yol da boş ancak yolun başında bir hız tümseği var.Bu durumda kediyi ve yavrularını ezer misiniz yoksa diğer yoldan geçip biraz sallanır mısınız ? Tabiki de gerçekten böyle bir durumla karşılaşsak hepimiz kedisiz yoldan gideriz.
Aslında vegan ve vejetaryenler da bu kadar basit bir nedenden ötürü et yemiyor.
Başka bir seçeneğimiz varsa neden hayvanlara zarar gelecek bir seçim yapalım ki ?
Çoğumuz aynı nedenden ötürü alternatifi olduğu için kesinlikle deri ceket giymez veya hayvanat bahçesine gitmeyiz.Vegan ve vejetaryenler de tıpkı yoldaki kedide olduğu gibi hayvanlara gereksiz zarar verildiğini düşündükleri için et yemiyor.

Peki bu doğru mu? Et üretilirken hayvanlar acı çeker mi?

Öncelikle bilmeliyiz ki yediğimiz tüm etlerin %90’ı fabrikasyon çiftliklerden geliyor [1]

Buraların her işletme gibi tek bir amacı var:Kar.

Buralar eti tabağımıza en karlı şekilde getirmek için hayvanların çok da hoşlanmayacağı pek çok şey yapıyor.

Bu hoş olmayan şeyler konuşulurken akla hep kesim gelir ama aslında sorun çok daha öncesinde ta hayvanların doğumundan itibaren başlıyor.
Mesela bir fabrikasyon çiflikte doğan bir civcivin hayatına bakalım

Yumurtadan çıkan civciv için iki ihtimal var dişi veya erkek.
Eğer civciv erkek ise ise dişiler kadar et veremedikleri ve yumurta yapamadıkları için herhangi bir maddi fayda getirmezler.Bu yüzden erkek civcivler Tarım ve Orman Bakanlığına göre “kuluçkahane artığı” olarak sınıflandırılır.Peki erkek civcivlere ne mi yapılıyor? Yönetmeliğe göre:

p) Kuluçkahane artıkları, bu Yönetmeliğin 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde belirtilen işletme içerisindeki yakma fırınında, yakma fırını yoksa özel bir çukura gömülecek veya bir rendering tesisinde imha edilecektir. 2

Yani erkek civcikler ya yakılır,ya canlı canlı gömülür ya da kıyma makinesine atılır(rendering).
Yani bugün markete gidip gördüğümüz her tavuk kadar bir o kadar onların kardeşi erkek civciv imha edildi. [2]

Kalan dişi civcivlerin gagaları kesilir .Gagalarda sinir hücreleri bulunur ve tüm bu olaylar anestesisiz gerçekleşir. [3] [4]

Gagaları kesildikten sonra kalan kırk günlük hayatlarını devam ettirmek için civcivler kafeslere koyulurlar.Burası adından da anlaşabileceği gibi çok da hoş olmayan yerler.Hoş olmayan diyorum çünkü hayal edin:

Aynı fabrika içinde binlerce tavuğun ciyaklaması,nefes alması,dışkısı, idrarı,sıkışıklık… Bu ortam hayvanların doğasına o kadar ayrkırı ve o kadar yüksek stresli ortamlar ki normalde yamyam olmayan tavuklar birbirlerine zarar vermeye ve birbirlerini yemeye başlar.Bu yamyamlık da etin kalitesini bozduğu için civcivlerin gagaları kesiliyor.

Kafese geldikten sonra civcivin artık yapması gereken tek bir şey var o da olabildiğince hızlı kilo almak.
Civcivler 40 günde 40 gramdan 2 buçuk kiloya çıkmaya zorlanırlar.Bu 5 yaşındaki bir çocuğu 150 kilogram yapmak gibi bir şey. [5]

Tabiki bu şişmanlamaya tavukların anatomileri müsait değil.Bu yüzden nerdeyse tüm tavukların birçok kemiği bedenlerini taşıyamadığı için kırılmıştır.

Tüm bu tatsız süreçlerden sonra 40 günlük tavuk ayaklarından yukarı asılır ve boğazı kesilir.Ardından temizlik için tavuklar kaynar suya atılır.Tavuğun bu ana kadar bilincinin açık olması çok normaldir. [6]

Fabrikalarda yaşanan bu uygulamaları ilk öğrendiğimde gerçekten sinirim bozuldu.Daha kötüsü ise bu yaşananlar sadece birkaç çiftlikte yapılan acımasız uygulamalar değil.Hepsi endistüri standartı. Normal olan,yasal olan bu.Yani kesinlikle emin olabiliriz ki bugün markete gidip aldığımız tavuk bunları yaşadı.

Daha fazla kimsenin moralini bozmak veya miğdesini kaldırmamak için inek,kuzu gibi hayvanların nasıl süreçler sonucunda tabağımıza geldiğini bahsetmemize gerek yok.Ama tahmin edebileceğiniz gibi tavukların yaşadıklarından çok da farklı değil.

İşte hayvanların her gün yaşadığı bu üzücü durumlardan ötürü birçok kişi et yerine başka alternatiflere geçmeye başladı.Pek çok hayvansever bu yaşananları öğrendikten sonra tıpkı arabayla kedinin üzerinden geçmediği gibi tavuklu pilav yerine diğer yol olan nohutlu pilavı seçti.

Tamam , et üretilierken hayvanlar acı çekiyor. Buraya kadar az çok bu ürünleri tüketmemek mantıklı gelebilir ama hiç sağlığımızı düşündük mü ? Yani hayvanları seviyoruz diye sağlığımızdan mı olacağız? Et yemeden hatta diğer hayvansal gıdaları tüketmeden sağlıklı olmak mümkün mü ?

Sağlık

Pek çok vegan veya vejetaryenin bu hayat stilini seçmesinin bir nedeni de sağlık.
Et ve diğer hayvansal ürünlerden gelen kolestrol ve yağlar kalp krizi ve damar tıkanıklığı gibi pek çok hastalığın nedeni olarak gösteriliyor.Ama hayvansal gıdaların bu zararlarından bahsetmeden önce onlarısız sağlıklı olabilir miyiz ona bakalım.
Mesela etten gelen proteini, enerjiyi,demiri, b12’yi alabilecek miyiz?

Bu sorunun cevabına internete bakmaya kalkarsak biraz kafamız karışabilir.Çünkü bir doktor etsiz yeterli protein alamayacağınızdan, başka bir tanesi de vegan diyetin en doğrusu olduğunu söyleyebilir.Aslında buna çok şaşırmamak lazım sonuçta burası internet. İstersek iklim krizinin olmadığını, dünyanın düz olduğunu veya kellepaça çorbasının korona vürüsü geçirdiğini “bilimsel” bir şekilde bize gösteren yazılar bulabiliriz.

Bu yüzden objektif bilgiye ulaşmak için yapabileceğimiz en iyi yol Sağlık Organizasyonlarının deklarasyonlarına ve çalışmalarına bakmak.Bu organizasyonlar halk sağlığı için cevabı aranan konuyla ilgili çalışmaları inceleyip kesin veya kesine yakın sonuçlar bulup duyuruyorlar.

Biz de sorumuzun cevabı için ilgili organizasyonların deklarasyonlarına bakabiliriz.

Peki et yemeden hatta diğer hayvansal gıdaları tüketmeden sağlıklı olmak mümkün mü ?

İşte cevabı olan birkaç organizasyon:

BRİTANYA ULUSAL SAĞLIK HİZMETLERİ :
iyi planlamayla ve sağlıklı, dengeli bir vegan beslenmenin ne olduğunu anlayarak vücudunuzun ihtiyacı olan tüm besinleri alabilirsiniz. [7]

BİRTANYA DİYETİSYENLER BİRLİĞİ:
BDB, iyi planlanmış vegan diyetlerin her yaştan insanda sağlıklı yaşamı destekleyebileceğini onaylamaktadır. [8]

AMERİKAN BESLENME VE DİYETETİK AKADEMİSİ :
Uygun şekilde planlanmış bir vegan beslenme sağlıklıdır, besinler açısından yeterlidir; ve belirli hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde sağlık açısından faydalar sağlayabilir; hamilelik, emzirme, bebeklik, çocukluk, ergenlik dönemi ve sporcular dahil, yaşam döngüsünün her aşamasındaki bireyler için uygundur. veganlar, iskemik kalp hastalığı, tip-2 diyabet, hipertansiyon, bazı kanser çeşitleri ve obezite dahil, belirli hastalıklar açısından daha düşük risk altındadır . [9]

Bu deklarasyonlar bulabileceğimiz en objektif kaynaklar.
Ve bu kaynaklara göre et yemeden hatta et,süt ve yumurta da tüketmeden sağlıklı kalabiliriz.
Bunların dışındaüst düzey makalelerin yayınlandığı en prestijli sağlık dergilerinde de hayvansal ürünlerin sağlığa olumsuz etikleriyle ilgili pek çok çalışma mevcut.

Bu gelişmeler özellikle et tüketimi fazla olan batılı ülkelerde çok ses getirdi ve pek çok kişi daha sağlıklı olmak için vegan veya vejetaryen yaşama geçmeye başladı.

Ama sağlık ve hayvan hakları dışında insanları etten uzaklaştıran bir sebep daha var o da çevresel kaygılar.

Çevre

İklim krizi özellikle son 5 yıldır özellikle Avrupa’da ana gündem maddelerinden biri.Karbon ayak izimizi, su kullanımımızı ve atık miktarımızı insanlık olarak azaltmamız gerektiğinin hepimiz farkındayız. Bunun için yapılabılabilecek bildiğimiz klasik tavsiyeler var:
Ulaşımı bisikletle sağlamak,kısa duşlar almak,güneş enerjiisine geçmek…Benzer bir şekilde vegan ve vejetaryenlerin et ve hayvansal ürünler tüketmemesinin ana sebeplerinden biri de çevresel kaygılar .İklim krizi uzmanlarına göre hayvansal ürünleri tabaklarımızdan çıkarmak iklim krizine karşı yapabileceğimiz en etkili yöntemlerden. [10]

Çünkü sadece hayvancılık sektörü insan kaynaklı carbon salınımının %14.5 ‘ inden sorumlu.
Bu tüm ulaşım araçlarının saldığı karbondiyoksit miktarının “toplamından” daha fazla. Yani şu an vegan olursanız, uçak,tren,otomobil,kamyon,gemi gibi tüm ulaşım araçlarını kullanmayı bırakmanızdan daha fazla CO2 tasarrufu yapmış oluyorsunuz. [11] [12]

Ayrıca hayvansal ürünlerin üretimi için çok fazla su gerekiyor , çünkü hayvanların büyümek için ihtiyaç duyduğu yemlerin de uzun süreler olgunlaşmaları için sulanmaları gerek.Bundan dolayı 1 hamburger üretmek için inanılması zor bir şekilde 2400 Litre su kullanıyoruz.Yani 1 hamburger yememek ve 3 ay boyunca duş almamak aynı miktarda su tasarrufu yapıyor. [13]

 

Bu absürt sayıları anlamak için canlılar arası enerji transferindeki %10 kuralını anlamamız gerek.%10 Kuralına göre vesin piramidinde bir üst basamağa geçerken enerjinin yanlızca %10’u aktarılır.

Şöyle anlatalım.Diyelim bir aslan ceylanı avlamak üzere.Ceylanın avlancağından haberi yok ,kendi başına koşuyor. nefes alıyor enerji harcıyor… Ceylanın yediği tüm besinlerdeki enerjinin %90’ı bu aktiviteler için harcanıyor.Kalan %10’luk kısmını da kütlesine ekliyor.

Aslan da ceylanı yediğinde aslında , ceylanın şu ana kadar yediği tüm besinlerin içindeki enerjinin yanlızca %10’unu tüketmiş oluyor.Hayvancılıkta da asıl problem bunla ilgili. Eğer 10 kilo et istiyorsak %10 kuralından dolay ineğe 100 kilo tahıl vermek zorundayız.

Bu da çok verimsiz bir yöntem çünkü ürettiğimiz gıdaları direkt tüketmek yerine hayvanlara yedirdiğimizde %90’lık bir enerji ve kaynak kaybına uğramış oluyoruz.Her yıl değerli kaynaklarımızı kullanarak binlerce ton mısır,soya ve buğday üretiyor ardından bunları tüketmek yerine hayvanlara yediriyoruz.

Yani bir hamburger üretmek için gereken 2400 litre suyun büyük bir kısmı ineğin yediği mısır,soya ve buğdayın yetiştirilmesi için harcanıyor. [13]

Bu durum şu an açlıkla mücadele eden insanları da düşününce rahatsız edici bir noktaya geliyor çünkü şu an dünyada açlık çeken insan sayısı 1 milyara yakın ve buna rağmen insalık olarak her yıl 70 milyar hayvanı yetiştirebilecek kadar gıda üretiyoruz [14] [15]

Tüm bu verilerden ötürü,çevre kaygısı duyan pek çok insan et ve hayvansal ürünleri tabağından çıkarmaya başladı.Vegan olan bir kişi et yiyen birine göre bir kişiye göre

%90 daha az akaryakıt
%93. Daha az su
%95 daha az tarım alanı kullanır
Ve %45 daha az CO2 Salınımı yapar [16] [17] [18] [19] [20] [21] [22]

İşte gördüğünüz gibi hayvan hakları,sağlık ve çevre son 10 yılda yükselen vegan-vejetaryen trendinin başlıca sebepleri.Eğer konu ilginizi çektiyse aşağıdaki belgeselleri izleyebilirsiniz:
Earthlings (Hayvan Hakları), The Game Changers(Sağlık), Cowspiracy (Çevre)
Ayrıca belgesel yerine kitapları tercih ediyorsanız da Jonathan Safran Foer’in muhteşem kitabı “Hayvan Yemek”i okuyabilirsiniz.
Peki siz ne düşünüyorsunuz? Sizce vegan ve vejetaryenler haklı mı, belirli noktalarda katılıyor musunuz yoksa tamamen mi karşısınız? Düşüncelerinizi yorumlarda paylaşabilirsiniz.

 

 

[1] Kelly Anthis and Jacy Reese Anthis , “Global Farmed & Factory Farmed Animals Estimates” ,Sentience Institute February 21, 2019 ,
https://www.sentienceinstitute.org/global-animal-farming-estimates

[2] Tarım ve Köyişleri Bakanlığı,”KULUÇKAHANE VE DAMIZLIK KANATLI İŞLETMELERİ YÖNETMELİĞİ”,Resmi Gazete, 20 Mart 2007 ,Madde 4 p)

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/03/20070320-11.htm

[3] Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı” ETÇİ TAVUKLARIN KORUNMASI İLE İLGİLİ ASGARİ STANDARTLARA
İLİŞKİN YÖNETMELİK” , Resmi Gazete , 20 Ocak 2018 ,Madde 9 (14)

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/01/20180120-19.htm

[4] Tarım Ve Orman Bakanlığı, “YUMURTA TAVUKÇULUĞU”, 18.07.2007 ,s. 4-5

https://www.tarimorman.gov.tr/HAYGEM/Belgeler/Hayvanc%C4%B1l%C4%B1k/Kanatl%C4%B1%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi/2020%20YILI/YumurtaTavukculugu.pdf

[5] Tarım Ve Orman Bakanlığı, ETLİK PİLİÇ YETİŞTİRİCİLİĞİi-18.07.2007 , s. 9-10

https://www.tarimorman.gov.tr/HAYGEM/Belgeler/Hayvanc%C4%B1l%C4%B1k/Kanatl%C4%B1%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi/2020%20YILI/EtlikPilicYetistiriciligi18072007.pdf

[6] “Chicken Transport and Slaughter”, PETA, 24.06.2022, https://www.peta.org/issues/animals-used-for-food/factory-farming/chickens/chicken-transport-slaughter/
[7] “The vegan diet”, NHS , 31 May 2022 ,
https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/how-to-eat-a-balanced-diet/the-vegan-diet/#:~:text=For%20a%20healthy%20vegan%20diet,carbohydrates%20(choose%20wholegrain%20where%20possible)
[8] “British Dietetic Association confirms well-planned vegan diets can support healthy living in people of all ages” BDA, 07 Aug 2017 ,
https://www.bda.uk.com/resource/british-dietetic-association-confirms-well-planned-vegan-diets-can-support-healthy-living-in-people-of-all-ages.html

[9] Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets, December 2016

https://www.eatrightpro.org/-/media/eatrightpro-files/practice/position-and-practice- papers/position-papers/vegetarian-diet.pdf

[10] Olivia Petter, VEGANISM IS ‘SINGLE BIGGEST WAY’ TO REDUCE OUR ENVIRONMENTAL IMPACT, STUDY FINDS,INDEPENDENT, 24 September 2020

[11] TACKLING CLIMATE CHANGE THROUGH LIVESTOCK, Food and Agriculture Organization of the United Nations , 2013 , s. xii

[12] “Global Greenhouse Gas Emissions Data” , UNITED STATES ENVIRONMENTAL PROTECTION AGENCY FEBRUARY 25, 2022

[13] Betty Hallock , To make a burger, first you need 660 gallons of water … , Los angeles Times, 27 Ocak 2014 , https://www.latimes.com/food/dailydish/la-dd-gallons-of-water-to-make-a-burger-20140124-story.html#:~:text=A%201%2F3%2Dpound%20burger,producing%20beef%20(see%20below).&text=1%20pound%20of%20beef%20requires,requires%2011%20gallons%20of%20water.

[14] “WORLD HUNGER: KEY FACTS AND STATISTICS 2022”,Action against hunger,2022 https://www.actionagainsthunger.org/world-hunger-facts-statistics

[15] “Global Animal Slaughter Statistics And Charts” , Faunalytics 10 Ekim 2018https://faunalytics.org/global-animal-slaughter-statistics-and-charts/
[16] The carbon foodprint of five diets compared”. Shrink That Footprint
[17] Scarborough, Peter, et al. “Dietary greenhouse-gas emissions of meat-eaters, fish-eaters, vegetarians and vegans in the UK”. Climactic Change. July 2014. Volume 125. Issue 2. pp. 179-192
[18] Pimentel, David & Pimental, Marcia. “Sustainability of meat-based and plant-based diets and the environment”. The American Journal of Clinical Nutrition. September 2003. vol 78. no 3 660S-663S
[19] “Facts on Animal Farming and the Environment”. One Green Planet.
[20] “Vegetarianism and the Environment. Why going meatless is important”. Vegetarian Guide
[21] “Our Future Our Food. Making a Difference With Every Bite: The Power of the Fork!”. Earth Save International
[22] “Our Future Our Food. Making a Difference With Every Bite: The Power of the Fork!”. Earth Save International

 

 

 

guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments